PORUŠILI SU SRPSKI HRAM, ALI NE I VERU: Dirljivi prizori liturgije među zidinama uništene crkve Svetog Pantelejmona kod Pakraca

Među ostacima zidova porušenog hrama, na mestu gde su nekada bili oltar i ikone i gde su se generacijama okupljali pravoslavni Srbi, ponovo je služena sveta liturgija. U selu Toranj kod Pakraca, u hramu Svetog velikomučenika Pantelejmona, koji je tokom rata razoren miniranjem, ponovo se čula molitva. Svetu službu Božju služio je paroh pakrački, protojerej-stavrofor Karađorđe Derajić, sa vernim narodom i sestrinstvom manastira Jasenovac.

Danas su od hrama ostali zidovi i tragovi njegovog nekadašnjeg izgleda, ali je među njima ponovo zaživela molitva. Tamo gde je rat ostavio ruševine, okupili su se vernici da se pomole Svetom Pantelejmonu. Liturgija je tako još jednom pokazala da razaranje svetinje nije značilo i kraj molitvenog života na ovom mestu.

Toranj se kao pravoslavno selo prvi put pominje u popisu stanovništva iz 1698. godine. Više od tri veka kasnije, u njemu se i dalje čuva sećanje na život srpskog naroda u zapadnoj Slavoniji. Nova crkva Svetog Pantelejmona podignuta je 1931. godine, ali je tokom rata devedesetih godina stradala, a 1992. godine razorena je miniranjem.

Sudbina Tornja ne može se odvojiti od stradanja Srba u zapadnoj Slavoniji tokom ratova devedesetih godina. Tokom 1991. godine usledili su progoni i raseljavanja srpskog stanovništva, a brojna sela ostala su bez svojih stanovnika, domova i svetinja. Na širem području zapadne Slavonije veliki broj Srba bio je proteran ili raseljen, dok su stradali njihova imovina, kao i kulturno i duhovno nasleđe.

Te godine ostavile su duboke tragove i na području Pakraca. Pored stradanja i progona stanovništva, uništavane su kuće, sela i pravoslavne svetinje. Zbog toga današnja liturgija u Tornju ima posebno značenje. Ona nije samo molitveno sećanje na jedan porušeni hram, već i svedočanstvo o vekovima života Srba u ovom kraju.

Na mesnom groblju u Tornju nalazi se još jedan hram Svetog Pantelejmona, mnogo stariji od porušene crkve u selu. Pretpostavlja se da je nastao u 15. veku kao katolička zavetna kapela Svete Trojice. Od 1797. godine nalazi se u posedu Srpske Pravoslavne Crkve, a u njemu su se bogosluženja održavala sve do 1931. godine, kada je u selu podignuta nova crkva.

Stari hram predstavlja dragocen trag viševekovne istorije ovog kraja. Od 1962. godine ima status spomenika kulture, a 1976. godine ušao je u program kulturnog razvitka Hrvatske. Njegova obnova počela je 1990. godine, ali je rat prekinuo radove. Obnova je nastavljena 1993. godine.

Tako u Tornju postoje dve svetinje posvećene istom svetitelju. Jedna je vekovima čuvala molitveni život sela, dok je druga podignuta kao novi dom parohijske zajednice. Jedna je preživela rat, a druga je ostala u ruševinama. Ipak, obe danas svedoče o dugom prisustvu i životu Srba u zapadnoj Slavoniji.

Zato liturgija služena među zidovima porušenog hrama Svetog Pantelejmona ima snagu koja prevazilazi samo jedan bogoslužbeni događaj. Na mestu gde su ostali tragovi ratnog razaranja ponovo su se čuli crkveni pojci. Tamo gde je nekada bila svetinja koju je rat pokušao da izbriše, ponovo su se okupili vernici.

Jer hram mogu da poruše, ali molitvu ne mogu da sruše. Zidovi mogu nestati, ali sećanje na svetinju ostaje. A kada se među ruševinama ponovo služi liturgija, onda i samo mesto dobija novi glas: glas molitve, sećanja i nade.

U dalmatinskom selu u zaleđu Splita, gde su generacije pravoslavnih Srba čuvale svoju veru, vernici su se okupili oko hrama Svete velikomučenice Nedelje.

Praznik Svetih prebilovačkih i ostalih hercegovačkih mučenika okupio je Crkvu i narod u selu koje je prošlo kroz najteža iskušenja 1941. godine, ali je iz pepela ponovo vaskrslo kao simbol vere, nade i nepokolebljivog pamćenja.

Manastir obeležava 540 godina od osnivanja, 270 godina od osvećenja hrama i dve decenije od obnove monaškog života, uz podsećanje na njegovu veliku duhovnu i kulturnu ulogu kroz istoriju.

Patrijarh srpski služio svetu Liturgiju u Mirijevu na praznik Svetog Pantelejmona i besedio o veri, molitvi „Gospode, pomiluj“ i čovekovom odnosu prema Bogu.