Petar I Veliki ostao je jedna od najkontroverznijih ličnosti ruske istorije. Dok su ga jedni smatrali vladarem koji je modernizovao Rusiju i postavio temelje njenog budućeg razvoja, drugi su ga doživljavali kao surovog tiranina koji je svoje reforme sprovodio bez milosti.
Posebno težak sukob vodio je sa Ruskom pravoslavnom crkvom. Upravo u crkvenim krugovima i među delom naroda počele su da se šire optužbe da je car okrenuo leđa Hristu, pa čak i da je on Antihrist o kome govori Otkrivenje Jovanovo.
Car iznad Crkve
Kako je jedan ruski car dobio tako strašnu etiketu? Pre Petra Velikog, Ruska pravoslavna crkva imala je snažan politički uticaj na ruske vladare. Njegov otac, car Aleksej Mihajlovič, bio je pod snažnim uticajem patrijarha Nikona, dok je njegov deda Mihail Fjodorovič praktično upravljao državom zajedno sa svojim ocem, patrijarhom Filaretom, kasnije kanonizovanim – Svetim Filaretom Moskovskim.
Petar je, međutim, želeo da stvari budu drugačije. Smatrao je da car treba da bude vrhovni autoritet u svim državnim i društvenim pitanjima. Crkva je u to vreme raspolagala velikim zemljišnim posedima, bogatstvom i značajnom samostalnošću, što se nije uklapalo u Petrovu politiku.
Posle smrti patrijarha Adrijana 1700. godine, Petar je zabranio izbor novog patrijarha. Patrijaršijski tron potom je potpuno ukinut, a upravljanje crkvenim poslovima sve više je prelazilo u ruke države.
Osnovan je Manastirski prikaz, koji je preuzeo upravljanje crkvenom imovinom, a deo tih sredstava usmeravan je u državnu kasu. Najveća promena usledila je osnivanjem Svetog sinoda, čime je car praktično stavio Crkvu pod državnu kontrolu. Za deo sveštenstva takva politika predstavljala je težak udarac na samostalnost Crkve.
Zašto baš Antihrist?
Otpor Petrovoj politici nije se završio samo protivljenjem njegovim reformama. Monasi su širili letke u kojima su cara nazivali Antihristom i tvrdili da je okrenuo leđa Hristu. Tako se među stanovništvom otvorilo teško pitanje kome treba biti poslušan, Crkvi ili caru.
Dodatno negodovanje izazivala je Petrova takozvana „Svepijana, svešaljiva i najluđa saborna družina“, svojevrsna dvorska zabava tokom koje su, prema navodima, ismevani crkvena hijerarhija i verski običaji.
U takvoj atmosferi pojavila su se i tumačenja prema kojima je Petar upravo Antihrist najavljen u Otkrivenju Jovanovom. Prema tim verovanjima, njegov dolazak trebalo je da se dogodi 1699. godine, a dve i po godine kasnije trebalo je da usledi kraj sveta.
Zbog toga su pojedini Petrovi postupci posmatrani ne samo kao političke i društvene reforme već i kao navodni znaci ispunjenja proročanstava.
Povratak iz Evrope kao „znak“
Kada se Petar 25. avgusta 1698. godine vratio sa putovanja po Evropi, njegovi postupci dodatno su učvrstili takva verovanja. Umesto da ode u Kremlj i pokloni se moskovskim svetinjama, najpre je posetio Nemačku slobodu i Anu Mons, zatim Franca Leforta, a noć je proveo u kasarni Preobraženskog puka.
Već sledećeg jutra lično je počeo da seče brade bojarima, a ubrzo je usledio i surov obračun sa strelcima, u kojem je i sam učestvovao. Pogubljenja su pratila dvorska slavlja i gozbe, što su mnogi doživljavali kao još jedan znak koji se uklapao u njihova verovanja o caru.
Promena kalendara kao dokaz protiv cara
Kao jedan od dokaza da je Petar Antihrist navodila se i promena načina računanja godina. Umesto računanja od stvaranja sveta, Petar je uveo računanje od Hristovog rođenja, dok je početak Nove godine pomerio sa septembra na 1. januar. Pojedini su čak tvrdili da se u njegovoj tituli krije broj 666, koji se u hrišćanskoj tradiciji povezuje sa zveri iz Apokalipse.
Sve ove tvrdnje nastajale su u vreme dubokog sukoba između cara, Crkve i dela ruskog društva. Nikada nisu bile dokazane, ali su se dugo zadržale u narodnom verovanju.
Zato priča o Petru Velikom kao Antihristu nije samo priča o jednom neobičnom istorijskom tumačenju. Ona pokazuje koliko su njegove reforme duboko potresle tadašnje rusko društvo i koliko je snažan bio otpor delu njegove politike. Za one koji su u njegovim postupcima videli udaljavanje od pravoslavnog poretka, Petar nije bio samo vladar koji menja državu već čovek čije su reforme doživljavane kao napad na dotadašnji crkveni i verski poredak.
Dok Crkva slavi Svetog Kirila i Metodija, patrijarhu moskovskom i cele Rusije upućene su čestitke koje su otvorile pitanje uloge vere u očuvanju društvenog jedinstva i kulturnog kontinuiteta u Rusiji.
Od dvora Marine Mnišek do reformi Petra Velikog, put jednog malog predmeta pokazuje kako su vera, tradicija i strah od novina oblikovali svakodnevni život ruskog naroda.
Od plemkinje do skromne monahinje: njen životni put obeležili su izgnanstvo, duboka vera, čudesni događaji i godine provedene u Srbiji.
Susret patrijarha moskovskog i sve Rusije sa ambasadorom Kazemom Džalalijem održan je u trenutku velikih promena u Iranu, dok dve države sve snažnije povezuju religiju, društvene stavove i strateške interese.
POGLEDAJTE JOŠ:
KAD UPADNETE U TOLIKI OČAJ DA NEMATE SNAGE NI ZA MOLITVU, SAMO OVO URADITE! Starac Tadej kaže da će vas Bog tad sigurno pogledati!
PARTIZAN NAPRAVIO DRASTIČAN REZ: Grobari ovoga nisu ni svesni, a može iz korena da im promeni celu sezonu!
Komentar: Japanski budžet za odbranu dostiže novi rekord, naglašene ambicije za proširenje vojske i naoružanja