ZAŠTO ŽENE POKRIVAJU GLAVU PRE ULASKA U PRAVOSLAVNI HRAM: Stari običaj iza kojeg stoji više nego što se na prvi pogled vidi

Običaj da žena pri ulasku u hram pokriva glavu potiče iz tradicije koja seže u starozavetna i antička vremena. Na Istoku pokrivalo za ženu i danas ima važnu ulogu. I u drevnom izraelskom društvu, kao i u savremenim tradicionalnim istočnim kulturama, žena nije mogla da se pojavi u javnosti nepokrivene glave.

S jedne strane, pokrivalo je označavalo njen društveni položaj, a s druge strane pružalo zaštitu od nepoželjnih pogleda i nasrtaja, obezbeđivalo sigurnost i poštovanje, čuvalo skromnost i čednost. Otkrivena ženska glava u antičkom svetu smatrala se znakom neozbiljnog ponašanja i nedostatka društvene odgovornosti.

Žena između tradicije i javnog prostora

Pravoslavna tradicija koja nalaže ženama da pokrivaju glavu vezuje se za apostola Pavla, koji o tome jasno piše u Prvoj poslanici Korinćanima: „…svaka žena koja se moli ili prorokuje nepokrivene glave sramoti svoju glavu“ (1 Kor 11, 5). Reč je o očuvanju pristojnosti i pobožnosti tokom bogosluženja, kao i o sprečavanju neprimerenog ponašanja. Nije slučajno ni to kome se apostol obraća. Korint je bio ne samo bogat i razvijen grad, već i poznat po slobodnijim običajima koji su u njemu vladali. Još pre apostolske propovedi tu se nalazio čuveni hram grčke boginje ljubavi Afrodite, kao i praksa takozvane svete prostitucije. Iako je u vreme apostola Pavla Korint već bio promenjen u odnosu na raniji period, jer je pretrpeo velika razaranja 146. godine tokom rimskog osvajanja, u njemu su se ponovo razvijali raskoš i moralna opuštenost.

Freepik

 

Korintski hrišćani živeli su okruženi neznabošcima, među kojima je bilo mnogo žena. One su tokom neznabožačkih obreda često padale u zanos, gubile samokontrolu, ulazile u stanje ekstaze, skidale pokrivala i ostajale gologlave. Time su zapravo pokazivale da ih mistični zanos oslobađa brige o društvenim normama. Mnogi novoprosvećeni hrišćani u Korintu i sami su donedavno bili neznabošci, pa su nesvesno mogli da u crkveni život unesu obrasce ponašanja koji nisu bili u skladu sa hrišćanskom pobožnošću. Zato apostol Pavle, obraćajući se Korinćanima, podseća i da žene u crkvi treba da budu tihe, kako bi sve bilo dostojanstveno i uredno (1 Kor 14, 34 i 40).

Tragovi starog sveta u savremenom hramu

Nošenje pokrivala za glavu u crkvi, dakle, predstavlja običaj koji potiče iz davne prošlosti, ali je vezan za konkretne istorijske okolnosti i nema dogmatski karakter. I danas se u pravoslavnom svetu mogu videti različite prakse. U zemljama koje su dugo bile pod osmanskom vlašću žene u hramovima često ne pokrivaju glavu. Razlog je u tome što je nekada od žena bilo traženo da nose veo, pa su hrišćanke u crkvi nepokrivenom glavom želele da pokažu slobodu od nametnutih običaja. U pravoslavlju je, međutim, ustaljeno da muškarci pri ulasku u hram skidaju kapu, dok žene pokrivaju glavu.

Suština apostolskog učenja jeste u očuvanju pristojnosti, u tome da spoljašnji izgled vernika ne izaziva nelagodnost kod drugih i da ništa ne odvlači pažnju od molitve.

Vernici su se sabrali na Vračaru povodom praznika posvećenog pobedi poštovanja svetih ikona, dok je patrijarh govorio o veri kao temelju svakog ljudskog izbora i upozorio da bez istine Jevanđelja nema ni istinskog života.

Kroz učenja Svetog Grigorija Palame i primere iz Jevanđelja poglavar SPC je u besedi podsetio vernike koliko molitva, poniznost i istinska vera oblikuju naš život i zajednicu, dok je mladog službenika Sinoda rukopoložio u čin đakona.

Na liturgiji u hramu Svetog Dimitrija poglavar SPC govorio o slabosti čoveka, snazi poverenja i putu koji ostaje otvoren za svakoga, dok je rukopoloženje novog đakona dalo događaju posebnu težinu i simboliku novog početka.

U drevnoj svetinji, poglavar Srpske pravoslavne crkve govorio je o Hristovom silasku u smrt kao pobedi nad najvećim neprijateljem čoveka, dok su vernici poneli snažnu poruku nade i utehe.