Presuda Okružnog suda u Ljubljani kojom su patrijarh srpski Porfirije i Srpska pravoslavna crkvena opština ljubljanska uslovno osuđeni na zatvorsku i novčanu kaznu izazvala je snažne reakcije u Srbiji, regionu i crkvenim krugovima. Dok se pravnici bave pitanjem da li je sud prekoračio svoja ovlašćenja, istoričar prof. dr Boris Stojkovski smatra da se ovaj slučaj ne može posmatrati izdvojeno. Po njegovom mišljenju, presuda predstavlja samo jedan segment mnogo šireg procesa koji opisuje kao hibridni rat protiv Srpske pravoslavne crkve, Srbije i srpskog kulturnog i duhovnog identiteta.
Na početku svoje analize Stojkovski podseća na način na koji je presuda doneta i smatra da upravo u tome vidi njenu simboliku.
– U medijima je odjeknula informacija o, najblaže rečeno, skandaloznoj presudi Okružnog suda u Ljubljani… Presude su, na predlog Okružnog državnog tužilaštva u Ljubljani, donete u skraćenom ili, tačnije, kako je to veoma jasno rečeno u saopštenju Svetog arhijerejskog sinoda Srpske pravoslavne crkve, po kratkom postupku. Zaista, celokupan odnos koji značajan deo javnosti kako na tlu bivše Jugoslavije, tako i šire ima prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi i Srbiji uopšte, u potpunosti se uklapa u ovu sintagmu da se reši po kratkom postupku i, naravno, uvek, nimalo slučajno, na srpsku štetu.
Slučaj koji je otvorio pitanje granica između države i Crkve
Nakon toga objašnjava kako je uopšte došlo do sudskog postupka. Podseća da je presuda doneta po jednoj od tužbi koje je podneo raščinjeni sveštenik Željko Lubarda, za koga Srpska pravoslavna crkva godinama navodi da je delovao protivno crkvenom poretku.
Stojkovski ističe da su se njegovim slučajem više puta bavili Sveti arhijerejski sabor i Sveti arhijerejski sinod, kao i da su odgovarajuće odluke donošene mnogo pre nego što je patrijarh Porfirije postao mitropolit zagrebačko-ljubljanski.
– Crkveni organi, kako Sveti arhijerejski sinod, tako i Sveti arhijerejski sabor, više puta su razmatrali anticrkveno delovanje ovog odavno raščinjenog sveštenika i o tome je doneto više odgovarajućih odluka. Zanimljivo je dodati da su brojne odluke donete još dok je sadašnji patrijarh bio vikarni episkop jegarski, dakle, čak nije bio ni hirotonisan za mitropolita zagrebačko-ljubljanskog.
Veliki deo svoje analize Stojkovski posvećuje kanonskom i pravnom aspektu presude. Smatra da sud nije uzeo u obzir osnovno načelo po kojem su raspoređivanje i premeštaj sveštenika isključiva nadležnost Crkve, odnosno nadležnog episkopa.
– Kada je u pitanju kanonsko-pravni aspekt ove presude… postavljenje na crkvenu službu i premeštaj parohijskih sveštenika sa jedne parohije na drugu spadaju u neotuđiva i isključiva kanonska prava nadležnog episkopa… Dakle, pored ovog direktnog kršenja jednog inače drevnog prava u praksi Crkve, prekršen je Ustav Srpske pravoslavne crkve.
Prema njegovom mišljenju, time nije narušen samo unutrašnji poredak Srpske pravoslavne crkve. On smatra da je ovakvim postupanjem dovedeno u pitanje i jedno od osnovnih načela savremenih demokratskih država, odvojenost države i verskih zajednica.
– Kada pogledamo strogo pravno, ovim je jasno povređeno i načelo sekularnosti i odvojenosti Crkve od države… Država, u ovom slučaju Slovenija, grubo se mešala u unutrašnja pitanja jedne verske zajednice i bavila njenim kadrovskim i personalnim rešenjima, što je bez presedana.
Istoričar zatim podseća da, prema njegovom tumačenju, postoje i konkretni propisi koje je sud zanemario. Navodi Sporazum o pravnom položaju Srpske pravoslavne crkve u Sloveniji, slovenački Zakon o verskim slobodama, kao i obavezujuće mišljenje Ustavnog suda Slovenije.
Istovremeno objašnjava da je suština spora bila tužba za navodno zlostavljanje na radu, ali ocenjuje da iz sudske dokumentacije nije jasno na osnovu čega je utvrđeno da je premeštaj sveštenika bio nezakonit ili da predstavlja oblik mobinga.
– Država ne donosi crkvene propise, niti može njima da se vodi ili da ih menja. To bi nas odvelo u jednu potpuno besmislenu kontradiktornost, pravni i crkveni galimatijas, po kome bi sud mogao da određuje koji će sveštenik ići na koju parohiju i gde će moći ili ne da činodejstvuje.
Na kraju pravne analize podseća da pravo verskih zajednica da uređuju sopstvenu unutrašnju organizaciju predstavlja jedno od osnovnih ljudskih prava i smatra da je upravo zbog toga ova presuda mnogo značajnija od jednog pojedinačnog radnog spora.
– Ovakvom sramotnom presudom srpskom patrijarhu ljubljanski sud je udario u same temelje svoje države, kao i evropskih institucija čijih je Slovenija punopravni član.
Pitanje koje Stojkovski postavlja: Zašto baš sada?
Posle pravnog dela analize Stojkovski postavlja pitanje koje smatra ključnim: zašto se sve događa upravo sada. Odgovor, kako navodi, vidi u širem političkom kontekstu.
– Ova presuda dolazi u trenutku ogromnih pritisaka na Srbiju i srpski narod u čitavom regionu. Ona je neraskidivo skopčana sa nasiljem koje režim Aljbina Kurtija i privremene prištinske institucije sprovode nad srpskim narodom i kulturnim nasleđem na Kosovu i Metohiji.
Govoreći o Kosovu i Metohiji, podseća na svakodnevne pritiske na Srbe, ali i na pokušaje stvaranja, kako navodi, takozvane kosovske pravoslavne crkve, ocenjujući da je i to deo istog procesa usmerenog protiv Srpske pravoslavne crkve.
Analizu potom širi na Crnu Goru, gde, prema njegovim rečima, traje dugotrajan proces redefinisanja nacionalnog identiteta.
– Genetskim inženjeringom decenijama se već stvara nova nacija čija je jedina odrednica negativna, odnosno zna se da nije srpska. U tom kontekstu Srpska pravoslavna crkva kao baštinik svetosavske tradicije i čuvar identiteta jeste najveća prepreka.
Stojkovski smatra da se zbog toga pritisci, prema njegovoj oceni, ne vrše samo na Crkvu, već i na srpski jezik, istoriju i kulturno nasleđe u Crnoj Gori.
Od Kosova i Metohije do Crne Gore: pritisci na srpski identitet
Govoreći o Hrvatskoj, ocenjuje da se odnos prema Srbima i Srpskoj pravoslavnoj crkvi može razumeti samo kroz istorijski kontinuitet.
– Politika koja dolazi iz Zagreba u velikoj meri se zasniva na antisrpstvu i na maksimi „Što Srbiji i Srbima gore, nama bolje“. Svoj odnos prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi, Srbima kao narodu uopšte i celokupnoj srpskoj kulturi pokazali su u mnogo navrata…
On smatra da pojedini hrvatski politički akteri učestvuju i u savremenim pokušajima destabilizacije Srbije, a kao primer navodi i delovanje pojedinih evroposlanika.
U nastavku posebnu pažnju posvećuje Sloveniji. Podseća na istorijske veze Srbije i Slovenije, ulogu srpske vojske 1918. godine, prihvat slovenačkih izbeglica tokom Drugog svetskog rata, ali i događaje nakon raspada Jugoslavije.
– Kako je na sve ovo uzvraćeno iz Ljubljane? Protivpravnom secesijom i ubijanjem mladih vojnika Jugoslovenske narodne armije… Drugi odgovor jeste bukvalno brisanje Srba kao naroda iz ustavno-pravnog poretka… Sve do današnjeg dana Srbi nemaju čak ni status nacionalne manjine…
Dodaje da, prema njegovom mišljenju, slovenačka politika godinama vodi poteze koje smatra nepovoljnim po Srbiju, od priznanja jednostrano proglašene nezavisnosti Kosova i Metohije do podrške rezoluciji o Srebrenici i delovanja pojedinih slovenačkih evroparlamentaraca.
– Država Slovenija je prepuna različitih antisrpskih poteza… Nekoliko upravo slovenačkih evroposlanika konstantno indukuje teze o tome da je Srbija remetilački faktor u ovom delu Evrope.
Kao dodatni argument navodi i nedavno usvojenu rezoluciju Evropskog parlamenta o Srbiji, za koju tvrdi da je rezultat zalaganja pojedinih hrvatskih i slovenačkih evroposlanika.
Slovenija i pitanje položaja Srba
Stojkovski u svojoj analizi posebno razmatra istorijski odnos Slovenije prema Srbima, podsećajući na složene političke odnose kroz 20. vek.
Govoreći o položaju srpskog naroda u Sloveniji, on ističe da Srbi, prema njegovom tumačenju, nisu dobili status nacionalne manjine, iako smatra da njihovo prisustvo na tom prostoru ima duboke istorijske korene.
Posebno naglašava paradoks koji vidi u odnosu između istorijskih veza dva naroda i savremene politike Ljubljane.
U tom kontekstu podseća i na činjenicu da su slovenačke izbeglice tokom Drugog svetskog rata bile prihvaćene u Srbiji, među njima i kasniji predsednik Slovenije Milan Kučan, koji je tada bio dete.
Prema njegovim rečima, savremeni odnosi ne mogu se posmatrati odvojeno od pitanja Kosova i Metohije, odnosa prema Srbiji u međunarodnim institucijama, kao i odnosa prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi.
Presuda kao deo šire slike
Na kraju analize Stojkovski sve ove događaje povezuje sa, kako tvrdi, pokušajima destabilizacije Srbije iznutra.
– Kada sve ovo sumiramo, vidimo da nimalo slučajno baš paralelno sa pokušajima obojene revolucije i destabilizacije zemlje, dirigovane iz inostranstva, dolazi i jedna ovakva presuda u kafkijanskom procesu, kako ga je nazvala sama Crkva.
On ocenjuje da se istovremeno vodi kampanja protiv Srpske pravoslavne crkve i patrijarha Porfirija, navodeći da se negativna retorika prema Crkvi pojavljuje i u delu javnosti i pojedinim medijima.
Posebno izdvaja izjave predsednika Srbije Aleksandra Vučića i predsednika Srpske napredne stranke Miloša Vučevića, koje navodi kao potvrdu svog stava da napadi na patrijarha i Srpsku pravoslavnu crkvu predstavljaju kontinuitet, a ne izolovan događaj.
„Napadi na SPC nisu izolovani incident“
Zaključujući svoju analizu, Stojkovski smatra da se presuda iz Ljubljane može razumeti jedino ako se posmatra zajedno sa svim političkim i društvenim procesima koje je prethodno naveo.
– Kao što je sasvim jasno, nije nikakav izolovani incident, već deo šireg konteksta vođenja hibridnog rata protiv Srbije, Srpske pravoslavne crkve i celokupnog srpskog kulturnog i duhovnog identiteta. Progon na Kosovu i Metohiji, nastojanja da se ukine INFO Srpska i nametanje genocidne i agresorske stigme, antisrpski potezi crnogorske vlade, ustaštvo u nesmanjenoj snazi u Hrvatskoj, a na to i destabilizacija zemlje iznutra, sve je to deo jednog istog mozaika kako bi se Srbija oslabila.
— Stoga je jako bitno o presudi iz Ljubljane govoriti kao primeru kako se i kroz sudske institucije može podrivati osam vekova svetosavske kulture i identiteta jednog naroda – zaključuje prof. dr Boris Stojkovski.
Srpski patrijarh poručio da njen rad predstavlja primer istrajnosti, dok je odlikovana sudija istakla da bi, kada bi ponovo birala, učinila isto.
Svečani doček u srcu patrijaršijskog kompleksa, poklon pred svetinjama i poruka o miru, razumevanju i duhovnoj povezanosti naroda iz Peći.
U razgovoru je bilo reči o zaštiti ljudskog dostojanstva i ulozi Crkve u pružanju pomoći onima kojima je ona najpotrebnija.
Vladika Tihon osveštao je prve zvanične prostorije Udruženja veterana „Košare“, koje će biti mesto zajedništva, podrške borcima i čuvanja uspomene na junake koji su život položili za slobodu Srbije.
POGLEDAJTE JOŠ:
Podignuta optužnica: Detalji o muškarcu iz Srbije koji je pijan napravio haos u Grčkoj
„NE ZASTRAŠUJTE GRAĐANE RADI JEFTINIH POENA!“ Ministarka Đedović Handanović brutalno odgovorila Mariniki Tepić (FOTO)
Drama kod Despotovca: Automobili upali u jarak! (FOTO)