IMA LI CARIGRADSKI PATRIJARH VLAST NAD SVIM PRAVOSLAVCIMA? Iguman Dionisije otvorio bolno pitanje koje sve više deli pravoslavni svet

U Moskovskoj duhovnoj akademiji održana je odbrana doktorske disertacije igumana Dionisija (Šljonova), nastojatelja Andrejevskog stavropigijalnog manastira u Moskvi i rukovodioca postdiplomskih studija ove ustanove. Tema njegovog naučnog rada bila je „U zaštitu sabornog ustrojstva Pravoslavne crkve: teorija prvenstva Carigradskog patrijarha i njena kritika“.

Disertacija se bavi jednim od najosetljivijih pitanja savremenih međupravoslavnih odnosa: odnosom prvenstva i sabornosti, odnosno pitanjem granica ovlašćenja carigradskog patrijarha u odnosu na druge pomesne pravoslavne crkve.

U radu su analizirani istorijski, kanonski i bogoslovski argumenti koji se koriste u savremenom tumačenju posebnog položaja Carigradske patrijaršije. Iguman Dionisije zastupa stav da savremena teorija prvenstva, prema kojoj Carigradski patrijarh ima posebna ovlašćenja izvan granica svoje pomesne crkve, predstavlja izazov za tradicionalno shvatanje sabornog poretka i nema dovoljno utemeljenja u kanonskom i bogoslovskom predanju Pravoslavne crkve.

Saborni poredak kao temelj crkvenog života

Jedan od centralnih argumenata disertacije jeste da saborni poredak predstavlja temelj pravoslavne eklisiologije. Polazeći od toga da je Hristos jedina Glava Crkve, autor naglašava međusobnu ravnopravnost pomesnih pravoslavnih crkava.

U takvom shvatanju prvenstvo časti ne može se izjednačiti sa prvenstvom vlasti. Drugim rečima, počasni položaj prvog među predstojateljima ne podrazumeva automatski i pravo na vršenje vlasti nad drugim pomesnim crkvama.

Posebna pažnja u radu posvećena je pitanjima koja se odnose na navodnu nadjurisdikcionu vlast Carigradske patrijaršije nad pravoslavnom dijasporom, kao i na pravo razmatranja apelacija klirika koji pripadaju drugim pomesnim crkvama.

Wikimedia/Smosxa

 

Šta kaže 28. pravilo Halkidonskog sabora?

Važno mesto u disertaciji zauzima analiza 28. pravila Četvrtog vaseljenskog sabora u Halkidonu, koje se odnosi na prava Carigradske katedre u odnosu na određene crkvene oblasti.

Iguman Dionisije osporava tumačenje prema kojem bi ovo pravilo moglo da predstavlja osnovu za savremenu univerzalnu jurisdikciju Carigradske patrijaršije nad pravoslavnom dijasporom. U radu se zato razmatraju istorijski kontekst nastanka pravila, njegovo kanonsko značenje i način na koji je ono tumačeno kroz različite periode crkvene istorije.

Disertacija se bavi i istorijskim razvojem titule „vaseljenski“ patrijarh, pri čemu se posebno ukazuje na razliku između počasnog prvenstva i stvarne crkvene vlasti. Autor analizira i način na koji su pojedini istorijski događaji i kanonski tekstovi vremenom postali deo savremenih rasprava o mestu i ulozi Carigradske patrijaršije u pravoslavnom svetu.

Ukrajinska crkvena kriza kao važna tačka istraživanja

Posebno poglavlje rada posvećeno je događajima povezanim sa crkvenom krizom u Ukrajini. Autor se osvrće na odluke Carigradske patrijaršije iz 2018. godine i ocenjuje da su koraci preduzeti u odnosu na strukture koje su se prethodno nalazile van kanonskog jedinstva dodatno produbili postojeće podele u pravoslavnom svetu.

Ovo pitanje u radu nije posmatrano izolovano, već u širem kontekstu rasprave o tome kakva su ovlašćenja prvog među predstojateljima i da li ona mogu da se protežu izvan granica njegove pomesne crkve.

Joaquin Ossorio Castillo/Shutterstock

 

Rasprava koja prevazilazi jednu disertaciju

Prema zaključcima rada, savremeno tumačenje prvenstva Carigradskog patrijarha predstavlja jedan od ključnih izazova za jedinstvo Pravoslavne crkve. Zbog toga se u disertaciji naglašava značaj očuvanja sabornosti, kanonskog poretka i međusobne ravnopravnosti pomesnih crkava.

Ipak, iguman Dionisije naglašava da njegova disertacija ne predstavlja konačnu obradu svih pitanja koja se odnose na ovu složenu temu. Kao moguće pravce budućih istraživanja navodi detaljniju analizu istorijskih primera autokefalije, proučavanje slovenske crkvene istorije i nastavak bogoslovskog dijaloga o sabornom ustrojstvu Pravoslavne crkve.

Pitanje odnosa između prvenstva i sabornosti poslednjih godina nalazi se u središtu brojnih međupravoslavnih rasprava. U njihovom središtu ostaje pitanje da li prvenstvo časti prvog među predstojateljima može da podrazumeva i posebna prava koja prevazilaze granice njegove pomesne crkve.

Odbrana disertacije igumana Dionisija tako predstavlja doprinos upravo toj široj raspravi, jer kroz istorijsku, kanonsku i bogoslovsku analizu otvara pitanje kako u savremenim okolnostima sačuvati ravnotežu između prvenstva i sabornosti, a time i jedinstvo Pravoslavne crkve.

BONUS VIDEO

 

 

Tursko tužilaštvo tvrdi da su opštinski funkcioneri od pravoslavne crkvene fondacije, koja je po zakonu bila oslobođena plaćanja opštinskih taksi, tražili i uzeli gotovo tri miliona turskih lira za izdavanje dozvola.

Nova platforma Artos povezuje pravoslavna preduzeća, parohije, manastire i porodične poslove širom sveta, a njen cilj nije samo trgovina već i očuvanje hrišćanskih vrednosti, uz planove za širenje na evropske države.

Crkva nije prostor za odmor, već mesto susreta čoveka sa Bogom.

Više pravoslavnih crkava pozvalo je vernike da precizno navedu poreklo i versku pripadnost, što bi moglo da pruži jasniju sliku o brojnosti pravoslavaca na petom kontinentu.