U Galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti u Beogradu svečano je otvorena istorijska izložba „Sveti Sava”, priređena povodom 850 godina od rođenja Rastka Nemanjića, prvog arhiepiskopa samostalne Srpske Crkve, prosvetitelja, diplomate i jedne od najznačajnijih ličnosti srpske istorije i kulture. U prostoru Galerije SANU, među ikonama, rukopisima, hilandarskim svetinjama i svedočanstvima osam vekova duhovnog trajanja, otvorena je izložba koja je već na samom početku ocenjena kao jedan od najznačajnijih kulturnih događaja godine.
Svečanosti su prisustvovali arhijereji Srpske pravoslavne crkve, sabrani na zasedanju Svetog Arhijerejskog Sabora, predstavnici države, SANU, diplomatskog kora, kulturnih i naučnih ustanova, kao i visoki gosti iz Grčke. Posebnu pažnju privuklo je prisustvo svetinja iz Hilandara, od kojih su neke prvi put predstavljene široj javnosti.
Otvaranje kao susret istorije i duhovnog pamćenja
Izložbu je otvorio patrijarh srpski Porfirije, porukom da događaj u Galeriji SANU prevazilazi okvire jednog jubileja i jednog kulturnog programa.
– Večeras se u ovom prostoru ne otvara samo jedna izložba. Pred nama se otvaraju dveri osmovekovnog srpskog duhovnog, kulturnog i istorijskog pamćenja, okupljenog oko ličnosti Svetoga Save, ličnosti koja je dublje od bilo koga drugog obeležila put Srpske Crkve, srpske kulture i samosvesti našeg naroda – rekao je patrijarh Porfirije.
Govoreći o značenju imena Svetog Save za srpski narod, patrijarh je podsetio da ono u sebi objedinjuje vekove duhovnog iskustva, od Hilandara i Studenice do Žiče, Kareje, tipika, ikona i bogoslužbenog života Crkve.
– Pred nama nije samo istorijski pregled, nego svedočanstvo jednog dugog i neprekinutog trajanja, stalnog prisustva Svetog Save među Srbima – poručio je patrijarh.
Poseban deo njegovog obraćanja bio je posvećen svetinjama pristiglim iz Hilandara. Patrijarh je naglasio da njihova vrednost nije samo umetnička ili istorijska, već pre svega duhovna.
– Poseban blagoslov ove izložbe jeste prisustvo svetinja koje su iz carske lavre manastira Hilandara stigle u Beograd kao živo svedočanstvo veze Svete Gore, Srpske Crkve i našeg naroda – rekao je poglavar SPC.
Među eksponatima nalaze se ikone Hrista Pantokratora, Bogorodice Odigitrije i Mlekopitateljnice, ikone Svetog Save i Svetog Simeona, Karejski tipik, kao i replike hilandarskog igumanskog štapa i paterice Svetog Save Osvećenog.
Svetinje koje nisu muzejski eksponati
Patrijarh Porfirije je u govoru više puta naglasio da svetosavsko nasleđe nije moguće razumeti samo kroz istoriju ili umetnost, već pre svega kroz život Crkve.
– Ove svetinje i ova dela nisu nastajali da budu tek nemi ukrasi na zidovima muzeja, niti samo tema učenih analiza i tumačenja. Ona su nastala iz života Crkve i za život Crkve. Nastala su da nadahnjuju, ukrepljuju, prosvećuju i osvećuju – rekao je patrijarh.
U vremenu savremenih društvenih podela i kriza, patrijarh je poručio da svetosavsko nasleđe i danas može da bude duhovni oslonac.
– Neka bi i ova izložba u vremenima nemira, podela, buke i mnogih obmana bila poziv na izmirenje, na trezvenost, na razlikovanje istine od laži i svetlosti od tame. Svetosavsko nasleđe nije građeno na sili, nego na istini, pravdi, prosvećenju i duhovnoj odgovornosti – istakao je patrijarh Porfirije.
Ministar kulture Republike Srbije Nikola Selaković ocenio je da izložba „Sveti Sava” predstavlja događaj od nacionalnog značaja i podsetio da je ličnost prvog srpskog arhiepiskopa oblikovala ne samo duhovni nego i kulturni i državni identitet Srbije.
– Postoje ličnosti koje suštinski pripadaju istoriji. One postaju trajanje jednog naroda. Sveti Sava pripada tom retkom poretku. On nije samo deo srpske istorijske i duhovne prošlosti. On je jedan od temelja srpskog postojanja – rekao je Selaković.
Svetosavlje kao temelj državne i kulturne ideje
Ministar je naglasio da svetosavlje nije nastalo kao trenutna istorijska pojava, već kao višeslojni proces u kojem su spojeni duhovnost, državotvornost, kultura i pismenost.
– Svetosavlje nije nastalo u jednom trenutku, niti samo u jednom delu. Ono je nastalo u dugom i dubokom prožimanju duhovnosti, državotvornosti, pismenosti, kulture i moralnog poretka – rekao je Selaković.
Posebno je govorio o Hilandaru, Studenici i Žiči kao mestima na kojima je nastajala srpska državna i duhovna ideja.
– U ovim zadužbinama Srbija je prvi put dobila svoje dublje duhovno i državotvorno značenje. Kamen je postao pamćenje, a hramovi su postali vidljivi znaci jedne duhovne i državne ideje – naveo je ministar kulture.
Selaković je ukazao i na značaj Zakonopravila i Savinog književnog dela.
– U Zakonopravilu je oblikovao poredak u kome zakon nije odvojen od pravde, niti vlast od odgovornosti. U žitijima i duhovnim spisima otvorio je prve velike stranice srpske pisane kulture – rekao je ministar.
Govoreći o savremenom trenutku, Selaković je otvorio pitanje odnosa prema nasleđu koje je oblikovalo srpski identitet.
– Možda upravo tu leži suštinsko pitanje našeg vremena: Šta ostaje od nas ako izgubimo svest o tom nasleđu? Šta ostaje od srpske kulture ako zaboravi svoje duhovne temelje? – upitao je Selaković.
Veze Srbije i Grčke kroz pravoslavlje i kulturu
Na otvaranju izložbe govorila je i ministarka kulture Republike Grčke Lina Mendoni, koja je ocenila da izložba ima značaj daleko širi od nacionalnog okvira Srbije.
– Ova izložba predstavlja značajan kulturni događaj ne samo za Srbiju već i za ceo pravoslavni svet i evropsku kulturnu zajednicu i baštinu – rekla je Mendoni.
Govoreći o ulozi Svetog Save, grčka ministarka kulture podsetila je da je prvi srpski arhiepiskop bio i zakonodavac, diplomata i ktitor, čije delo predstavlja jedan od temelja identiteta srpskog naroda.
Ona je posebno istakla značaj saradnje Srbije i Grčke i učešće Hilandara u realizaciji izložbe.
– Odnosi između Srbije i Grčke temelje se na dubokim istorijskim vezama, značajnim zajedničkim duhovnim doprinosima i međusobnom poštovanju – poručila je Mendoni.
Sveti Sava kao trajni simbol srpskog identiteta
Predsednik SANU Zoran Knežević rekao je da Sveti Sava predstavlja jednu od ličnosti koje su „same postale istorija”.
– Sava i danas zasluženo nosi oreol jednog od najvećih i najplemenitijih simbola srpskog identiteta – rekao je Knežević.
On je podsetio da se Sveti Sava odrekao svetovne vlasti i čitav život posvetio Crkvi i narodu, povezujući u jednoj ličnosti pisca, diplomatu, prosvetitelja, graditelja i monaha.
– Čovek stamene odlučnosti, snažnog uma i nepresušne energije, Sava je bio primer najviših moralnih i duhovnih vrednosti koje čovek može da poseduje – rekao je predsednik SANU.
Knežević je posebno izdvojio simboliku Hrama Svetog Save, podignutog na mestu spaljivanja moštiju prvog srpskog arhiepiskopa.
– Neka vrsta kosmičke pravde jeste to što se na mestu na kojem se spaljivanjem moštiju Svetog Save htelo izbrisati sećanje na njega danas nalazi velelepni hram koji slavi njegovo ime i uspomenu na njega – rekao je Knežević.
Izložba „Sveti Sava” zajednički je projekat Muzeja Srpske pravoslavne crkve i SANU. Kroz rukopise, ikone, freske, arhivsku građu i multimedijalne sadržaje predstavljeno je višeslojno svetosavsko nasleđe i njegov uticaj na srpsku duhovnost, kulturu i istoriju.
Autori izložbe su episkop moravički Tihon, prof. dr Igor Borozan i dr Miljana Matić, uz saradnju upravnika Muzeja SPC, sveštenika dr Vladimira Radovanovića.
U umetničkom programu učestvovali su dramski umetnik Viktor Savić i oktet Beogradske bogoslovije „Sveti Sava”.
Istorijska izložba „Sveti Sava” biće otvorena za posetioce od 15. maja do 19. jula 2026. godine u Galeriji SANU u Beogradu.
BONUS VIDEO
U prestonicu stižu relikvije neprocenjive vrednosti, vezane za Svetog Savu i najdublje slojeve srpske tradicije, uoči izložbe koja će trajati do sredine leta i koja se već najavljuje kao događaj koji prevazilazi uobičajene kulturne okvire.
Uz crkvene i državne počasti, dopremljene najdragocenije svetinje povezane sa Svetim Savom i Svetim Simeonom Mirotočivim, relikvije iz Hilandara i predmeti koji su vekovima čuvani daleko od očiju javnosti.
U Galeriji SANU od 15. maja do 19. jula biće prikazan Karejski tipik, uz ikone, relikvije i umetnička dela koja osvetljavaju duhovni i istorijski trag Svetog Save kroz osam vekova srpske istorije.
Radnim delom Svetog arhijerejskog sabora predsedava patrijarh Porfirije, a arhijereji iz svih eparhija razmatraće ključna pitanja duhovnog, društvenog i misionarskog života Crkve u otadžbini i rasejanju.
Liturgija pred moštima Svetog Nikolaja obeležena je dodelom crkvenih odlikovanja, osvećenjem novog duhovno-kulturnog doma i porukama patrijarha o veri, isceljenju i duhovnoj obnovi čoveka.
Pred praznik Rođenja Hristovog, poglavar Srpske pravoslavne crkve nas podseća da mir ne dolazi silom, nego iz srca spremnog da oprosti, primi bližnjeg i obnovi zajedništvo, otvarajući prostor za ljubav i jedinstvo u porodici, Crkvi i društvu.
Deset godina rada udruženja koje spaja medicinu i duhovnost pokazalo je da je lečenje dar koji nosi svešteničku dimenziju.
Vernici, arhijereji, profesori i đaci okupili su se u crkvi Svetog Save kako bi zajedno proslavili četvrt veka škole koja oblikuje buduće pastire Hristove, uz poruke o veri, životu i službi Dobrog Pastira.
Radnim delom Svetog arhijerejskog sabora predsedava patrijarh Porfirije, a arhijereji iz svih eparhija razmatraće ključna pitanja duhovnog, društvenog i misionarskog života Crkve u otadžbini i rasejanju.
U Verskom dobrotvornom starateljstvu odvija se velika akcija pakovanja darova koji će biti podeljeni posle litije, dok je dolazak srpskog patrijarha dodatno obeležio rad volontera i naglasio značaj zajedničkog služenja i sabornosti.
U Galeriji SANU od 15. maja do 19. jula biće prikazan Karejski tipik, uz ikone, relikvije i umetnička dela koja osvetljavaju duhovni i istorijski trag Svetog Save kroz osam vekova srpske istorije.
U manastiru Mrkonjići služena je arhijerejska liturgija u danu koji je označen kao važan trenutak savremenog pravoslavnog predanja.
Svečani početak Sabora označen je nakon liturgije tradicionalnim „prizivom Duha Svetog“ u kripti Hrama Svetog Save.
Ova svetinja postala je novo veliko hodočasničko središte Hercegovine, gde se prepliću istorija, vera i narodna predanja o pronalasku moštiju majke Ostroškog Čudotvorca.
Kod Trebinja se nalazi Tvrdoš, jedna od najstarijih pravoslavnih svetinja na Balkanu, mesto koje su obnavljali mitropolit Amfilohije i vladika Atanasije, vraćajući mu nekadašnji značaj.
Maramice ostaju na ovom mestu sedam dana, a zatim se zakopavaju i muka večno ostaje u zemlji.
U Verskom dobrotvornom starateljstvu odvija se velika akcija pakovanja darova koji će biti podeljeni posle litije, dok je dolazak srpskog patrijarha dodatno obeležio rad volontera i naglasio značaj zajedničkog služenja i sabornosti.
U slojevima mesa, testenine i zapečenog sira krije se jelo koje je nastajalo u danima kada nema posta, skromno, zasitno i duboko ukorenjeno u ritam života ravnice.
U Galeriji SANU od 15. maja do 19. jula biće prikazan Karejski tipik, uz ikone, relikvije i umetnička dela koja osvetljavaju duhovni i istorijski trag Svetog Save kroz osam vekova srpske istorije.
POGLEDAJTE JOŠ:
DNEVNI HOROSKOP ZA 15. MAJ: Vodolije očekuje nagrada na poslu, Blizanci imaju sudbonosni susret sa Lavom!
SEIZMOLOŠKINJA OBJASNILA: Evo da li Srbiju očekuju novi i jači zemljotresi!
Palo hapšenje u Zrenjaninu: Mladić uhapšen zbog droge