U iskustvu mnogih vernika ulje zauzima posebno mesto: čuva se u kući, često se odnosi u hramove na osvećenje kada se osvećuje hrana, a iz manastira se donose i male bočice svetog ulja ili ulja iz kandila koje gori pored ikone ili moštiju nekog svetitelja, i vrlo često se koristi u trenucima bolesti i neizvesnosti. Oko njega su se, kroz vreme, isplela različita tumačenja – od duboko crkvenih do onih koja mu pripisuju samostalnu, gotovo automatsku moć. Upravo tu se otvara pitanje koje je važno razdvojiti: šta je sveto ulje u crkvenom razumevanju, a šta pripada narodnim predstavama koje ga izdvajaju iz konteksta molitve i Svete tajne.
Ulje u Bibliji i crkvenoj tradiciji
Ulje se u Svetom pismu javlja kao znak posvećenja, milosti i Božjeg izbora. Proroci, carevi i sveštenici bivali su pomazivani uljem kao spoljašnji znak da su izdvojeni za službu Bogu. U tom simboličkom jeziku ulje nije „sila po sebi“, nego vidljivi znak nevidljive blagodati.
U Novom zavetu, posebno u Poslanici apostola Jakova, jasno se govori o molitvi za bolesne i pomazanju uljem: „Boluje li ko među vama, neka dozove prezvitere crkvene, i neka se mole nad njim, pomazavši ga uljem u ime Gospodnje…“ (Jak 5,14–15)
Ovaj apostolski opis postaje temelj onoga što Crkva kasnije oblikuje kao Svetu tajnu jeleosvećenja.
Šta je Sveta tajna jeleosvećenja
Sveta tajna jeleosvećenja jeste molitvena služba u kojoj Crkva priziva Božju milost za isceljenje duše i tela čoveka.
U punijem liturgijskom obliku, ovu svetu tajnu obično vrši više sveštenika, kroz niz molitava, čitanja i pomazanja vernika osvećenim uljem. Taj zajednički karakter pokazuje da se ne radi o privatnom ritualu, nego o sabranju Crkve oko bolesnog čoveka.
„Tajna Jeleosvećenja nam je poznata pod drugim imenom – Soborovanje. Tako se zove jer ga vrši sabor prezvitera, odnosno više sveštenika. U Tajni Jeleosvećenja, prilikom pomazanja tela uljem, na bolesnika se priziva blagodat Božija koja isceljuje nemoći duhovne i telesne. Osnova za vršenje ove tajne su tekstovi iz Svetog Pisma“, kaže sveštenik Jovan Dvorjadkin.
Važno razdvajanje: Sveta tajna i osvećeno ulje u praksi
U savremenoj crkvenoj praksi postoji i osvećeno ulje koje vernici mogu poneti iz manastira i crkava, najčešće nakon bogosluženja ili molitvenih činova. Ono se koristi u kućnoj pobožnosti, uz molitvu, kao znak blagoslova i podsećanje na crkveni život.
Međutim, to ulje nije isto što i Sveta tajna Jeleosvećenja. Crkva jasno razlikuje jeleosvećenje kao Svetu tajnu u kojoj se molitveno priziva isceljujuća blagodat nad bolesnim čovekom i osvećeno ulje iz crkava i manastira, koje vernici koriste kao pomoćno sredstvo, ali ne kao zamenu za Svetu tajnu niti kao „automatski lek“
Ova razlika je važna upravo zato što se u narodnoj praksi ta dva pojma često stapaju, pa se ulju pripisuju značenja koja Crkva ne uči.
Sveštenik Aleksandar Šmeman: Pravo isceljenje nije u telu
Sveta tajna ne garantuje isceljenje, ali može da uteši, ojača čoveka u bolesti i promeni njegov odnos prema njoj. Postavlja se pitanje: ako tajinstvo ne obećava isceljenje bolesti, zašto uopšte učestvovati u njemu? Protojerej Aleksandar Šmeman je o tome rekao:
– Svaka tajna je uvek prelaz i preobražaj. Zamolili su Hrista za isceljenje, a On je oprostio grehe. Tražili su od Njega ‘pomoć’ za naš zemaljski život, a On ga je preobrazio, stavljajući ga u zajednicu sa Bogom. Da, On je isceljivao bolesti i vaskrsavao mrtve, ali oni koji su Njime isceljeni i vaskrsli ostali su podvrgnuti neumoljivom zakonu umiranja i smrti… Istinsko isceljenje čoveka ne sastoji se u obnavljanju, za neko vreme, fizičkog zdravlja, već u promeni njegovog shvatanja bolesti, stradanja i same smrti… Svrha tajinstva je da promeni razumevanje i prihvatanje patnje i bolesti, kao dara stradanja Hristovih pretvorenih u pobedu.
Smisao isceljenja u crkvenom učenju
Crkva ne razdvaja čoveka na telo i dušu kao odvojene svetove. U jeleosvećenju molitva obuhvata celinu čovekovog života: njegovo zdravlje, unutrašnji mir, pokajanje i odnos sa Bogom.
Isceljenje ne znači uvek trenutno uklanjanje bolesti, već i snagu da se ona nosi, mir koji dolazi kroz veru i promenu unutrašnjeg stanja čoveka. Zato se ova sveta tajna ne razume kao obećanje mehaničkog izlečenja, nego kao molitveni susret čoveka i Boga u trenutku slabosti.
Granica između vere i magijskog shvatanja
Kada se ulje posmatra kao predmet koji sam po sebi „garantuje rezultat“, tada se gubi njegov crkveni smisao. U pravoslavnom razumevanju, blagoslov nije stvar fizičkog trajanja u materiji, nego odnosa sa Bogom.
Zato se ni osvećeno ulje iz crkava i manastira, ni ulje iz Jeleosvećenja ne posmatraju kao amajlije, već kao znaci molitve i blagoslova koji imaju smisao samo u veri. Bolest ostaje jedan od najtežih trenutaka ljudskog života, jer menja ritam svakodnevice i suočava čoveka sa sopstvenom nemoći. Upravo zato Crkva kroz Svetu tajnu Jeleosvećenja naglašava zajedničku molitvu i prisustvo Crkve uz bolesnog čoveka.
Božić, Vaskrs, Bogojavljenje i druge velike praznike prate brojna narodna tumačenja i običaji, ali crkveno učenje njihov smisao vidi u duhovnoj poruci, a ne u predskazanjima.
Zašto ljudi vole da traže znakove u snovima, datumima i običajima, gde se nalazi granica između simbola i sujeverja i zbog čega Crkva upozorava da svetinje ne mogu biti „magijska zaštita“.
Od narodnih predanja o zaštiti doma i zdravlju do pogrešnog razumevanja uloge ikona, Crkva objašnjava gde se završava iskreno poštovanje svetitelja, a gde počinju verovanja koja nisu deo pravoslavnog učenja.
Od zaštitnih amajlija za novorođenče do običaja na poslednjem ispraćaju, granica između poštovanja tradicije i udaljavanja od crkvenog učenja često je veoma tanka.
POGLEDAJTE JOŠ:
JERETIK MU SA KROVA CRKVE BACIO CREP NA GLAVU I TAKO GA UBIO: Sutra slavimo Svetog sveštenomučenika Jevsevija!
Evropska konferencija o pregovaranju 2027. u Beogradu!
MILIĆ KUPIO SVOJE MESTO NA OPOZICIONOJ LISTI: Što ne možeš parama, možeš sa mnogo para! (FOTO)