Zahtevi za takozvano „razkrštenje“, odnosno za brisanje podataka o obavljenom krštenju iz crkvenih knjiga, poslednjih godina pojavljuju se u pojedinim zemljama Zapadne Evrope. O ovom pitanju pisao je grčki mitropolit manijski Hrizostom III u svom autorskom tekstu, u kojem sa pravnog i bogoslovskog stanovišta razmatra pitanje da li osoba koja je nakon punoletstva promenila svoja verska uverenja može da zatraži da se njeno ime izbriše iz Knjige krštenih hrama u kojem je krštena.
Mitropolit u tekstu opisuje slučaj osobe koja je svešteniku, parohu hrama u kojem je obavljeno njeno krštenje, uputila zahtev da poništi ranije krštenje i izbriše njeno ime iz Knjige krštenih. Kako navodi mitropolit, osoba koja je podnela zahtev promenila je nakon punoletstva svoja verska uverenja i više nije želela da njeno ime bude zapisano u crkvenim knjigama.
Prema njegovom obrazloženju, zahtev je podnet usmenim putem svešteniku hrama u kojem je lice kršteno, iako je, kako navodi, mogao biti podnet i u pisanoj formi, uz dobijanje odgovarajućeg protokolarnog broja radi potvrde sadržaja zahteva.
U svom tekstu mitropolit Hrizostom III naglašava da čovek ima pravo da promeni veroispovest i svoja uverenja. On, kako navodi, ne ulazi u ličnu savest i unutrašnji život podnosioca zahteva, jer to pripada oblasti lične slobode, ličnosti i čovekove egzistencijalne osobenosti.
Međutim, mitropolit istovremeno ističe da se u ovom slučaju postavlja drugo pitanje: da li promena ličnog odnosa prema veri može da dovede do toga da se već obavljena Sveta tajna krštenja administrativno poništi i izbriše iz crkvenih knjiga. On ovakav zahtev naziva jednim oblikom „razkrštenja“, pojavom koju je, kako navodi, moguće primetiti i u drugim zemljama Zapadne Evrope, naročito u Engleskoj.
Sloboda veroispovesti i pitanje krštenja
Razmatrajući celokupno pitanje, mitropolit u svom tekstu najpre ukazuje na pravni okvir koji se odnosi na slobodu savesti i veroispovesti. On se poziva na osnovne akte prava Evropske unije, kao i na Povelju o osnovnim pravima Evropske unije, u kojima se govori o jednakom postupanju i zabrani diskriminacije.
Kako navodi, član 10. stav 1. Povelje o osnovnim pravima garantuje da svako lice ima pravo na slobodu misli, savesti i veroispovesti. To pravo, prema tekstu Povelje koji mitropolit citira, podrazumeva i slobodu promene veroispovesti ili uverenja, kao i slobodu ispoljavanja verskih uverenja pojedinačno ili zajednički, javno ili privatno.
Mitropolit u svojoj analizi objašnjava da ova sloboda ima dvostruki sadržaj. Ona, s jedne strane, obuhvata slobodu izbora, očuvanja, promene ili napuštanja bilo koje verske vere ili drugog uverenja, a s druge strane pravo čoveka da svoja uverenja ispoljava na različite načine, kako u privatnom životu tako i u javnoj sferi.
Prema njegovom tumačenju, reč je o osnovnom pravu koje je povezano sa očuvanjem pluralizma u demokratskom društvu.
Mitropolit se u tekstu poziva i na član 22. Povelje o osnovnim pravima, kojim se garantuje jezička, kulturna i verska raznolikost, kao i na Zajedničku deklaraciju broj 11 uz Amsterdamski ugovor iz 1999. godine, u kojoj se navodi da Evropska unija poštuje status crkava i verskih zajednica u državama članicama, u skladu sa nacionalnim pravom.
Na osnovu toga, mitropolit ne dovodi u pitanje pravo čoveka da promeni svoja verska uverenja, ali u svom tekstu pravi razliku između tog prava i zahteva da se u crkvenim knjigama izbriše činjenica da je Sveta tajna krštenja jednom obavljena.
U nastavku svog teksta mitropolit Manijski Hrizostom III naglašava da je sam zahtev za „razkrštenje“, posmatran iz perspektive Pravoslavne crkve, neprihvatljiv. Prema njegovom tumačenju, ne postoji mogućnost da se već obavljena Sveta tajna krštenja poništi ili izbriše iz Knjige krštenih Svetog hrama.
Mitropolit u tom kontekstu podseća na načelo koje izražava rečima: „Ono što je bilo, bilo je“, objašnjavajući da Sveta tajna koja je već izvršena predstavlja stvarni duhovni događaj koji se ne može naknadno ukloniti kao da se nije dogodio.
Prema njegovom obrazloženju, upis obavljenog krštenja u crkvenu knjigu nije običan administrativni zapis koji se može menjati po volji, već potvrda jednog stvarnog čina. Zbog toga, kako navodi, takav upis ne može biti izbrisan niti podložan izmenama koje bi promenile njegovu suštinu.
Mitropolit smatra da bi brisanje takvog zapisa predstavljalo narušavanje istinitosti crkvene evidencije, jer bi se uklonio podatak o događaju koji se zaista dogodio.
On posebno ističe da Knjiga krštenih nije spisak članova Crkve. Prema njegovom obrazloženju, u Pravoslavnoj crkvi ne postoji registar članstva u smislu u kojem ga imaju neke druge organizacije ili ustanove.
„Knjiga krštenih“, kako navodi mitropolit, pripada unutrašnjem poretku i životu Crkve (interna corporis) i svedoči o obavljenoj Svetoj tajni, a ne o formalnom članstvu u nekoj organizaciji.
Mitropolit u tekstu dodaje da Crkva ne vodi spiskove o tome ko se ispovedio ili nije ispovedio, ko se pričestio ili nije pristupio Svetim tajnama. Ta pitanja, prema njegovom tumačenju, pripadaju duhovnom životu čoveka i ne mogu se svesti na administrativnu evidenciju.
Služeći se pravnom terminologijom, mitropolit navodi da takva pitanja pripadaju „tvrdom jezgru“ unutrašnjeg prava Crkve i da zbog svoje prirode ne mogu biti predmet upravnih, poreskih ili drugih sličnih istraživanja.
Prema njegovom obrazloženju, reč je o pitanjima koja se odnose na spasenje čovekove duše i njegov odnos sa Bogom, odnosno na ulazak u Nebesko Carstvo Božije, za koje Hristos kaže da „nije od ovoga sveta“ (Jn. 18, 36).
Crkvene knjige kao deo crkvenog i pravnog poretka
U nastavku analize mitropolit razmatra i pravni položaj crkvenih knjiga. On navodi da Crkva Grčke, kao pravno lice javnog prava, vodi određene knjige koje imaju karakter upravnih dokumenata, ali koje istovremeno predstavljaju i deo crkvenih arhiva.
Prema njegovom tumačenju, očuvanje sadržaja tih knjiga predstavlja istorijsku i administrativnu evidenciju određenih činova koji, osim svoje duhovne strane, mogu imati i pravne posledice.
Mitropolit, međutim, naglašava da Crkva ne može biti posmatrana samo kroz prizmu svetovnih institucija i administrativnih sistema.
Kako navodi u svom tekstu, Crkva koja od večnosti postoji u Božijem promislu ima sopstvene uslove i pravila koja uređuju njenu strukturu. Ona, prema njegovom obrazloženju, nije ideološka ili svetovna tvorevina koja se rukovodi samo prolaznim društvenim kriterijumima.
Mitropolit podseća da se Pravoslavna crkva, prema svom učenju, javila svetu na dan Pedesetnice i da je Jedna, Sveta, Saborna i Apostolska Crkva.
On je opisuje kao veliki Misterijum, odnosno Tajnu, i kao sveti Bogočovečanski organizam čiji je Osnivač Isus Hristos, a koji vernima pruža osvećenje kroz blagodat Svetih tajni.
U tom kontekstu mitropolit objašnjava da Crkva, čuvajući Hristovo učenje i Apostolsko predanje, obavlja i prvu Svetu tajnu, Sveto krštenje.
On se poziva na Hristove reči iz Jevanđelja po Mateju:
„Idite, dakle, i naučite sve narode, krsteći ih u ime Oca i Sina i Svetoga Duha“ (Mt. 28, 19).
Takođe podseća i na reči Gospoda Isusa Hrista:
„Ako se ko ne rodi vodom i Duhom, ne može ući u Carstvo Božije“ (Jn. 3, 5).
Prema tumačenju koje iznosi mitropolit, ovi stihovi pokazuju da krštenje u pravoslavnom razumevanju nije samo spoljašnji obred ili administrativni čin, već duhovno rođenje čoveka i njegovo uvođenje u život Crkve.
POGLEDAJTE JOŠ:
APSOLUTNI HAOS NA KONCERTU DINA MERLINA: Neredi u Sarajevu – narod ruši ograde i vređa pevača!
Umro glumac iz serije „Seljaci“
Naučnici merili vreme u 500 spavaćih soba: Otkriveno koliko intimni odnos zaista traje