I DANAS JE CRVENO SLOVO: Slavimo Duhovski ponedeljak, dan kada je počelo novo poglavlje hrišćanske misije

Srpska pravoslavna crkva danas proslavlja Duhovski ponedeljak, prvi dan posle praznika Svete Trojice, koji se ove godine obeležava 1. juna. Ovaj dan ima važno mesto u liturgijskom životu Pravoslavne crkve i posvećen je trećem licu Svete Trojice, Svesvetom, Životvornom i Svesilnom Duhu Svetom.

Duhovski ponedeljak se liturgijski nastavlja na Pedesetnicu, praznik koji se slavi pedesetog dana nakon Vaskrsa i koji se smatra početkom života Crkve. Prema novozavetnom predanju, tada je Sveti duh sišao na apostole, koji su primili dar da govore različitim jezicima. Na taj način započela je njihova propoved širom sveta i širenje hrišćanske vere.

U središtu ovog praznika nalazi se dogma o Svetoj Trojici, koja predstavlja osnov hrišćanskog učenja. Prema tom učenju, Bog postoji kao jedinstvena božanska suština u tri lica. Otac je izvor svega postojećeg i Stvoritelj sveta. Sin je Isus Hristos, koji je postao čovek, stradao i vaskrsao radi spasenja ljudskog roda. Duh Sveti je božanska sila koja osvećuje, prosvetljuje i vodi vernike ka istini.

U hrišćanskom učenju, Duh Sveti se naziva trećim licem Svete Trojice, jednom od božanskih hipostaza. Sam pojam potiče od grčke reči pneuma, što znači duh ili dah. U Novom zavetu, Duh Sveti se naziva i Duh istine, ali i Paraklit, odnosno Utešitelj, onaj koji teši, jača i vodi čoveka u veri.

Crkveno predanje naglašava da je Duh Sveti Gospod i da mu pripada isto poštovanje i slava kao i Ocu i Sinu, jer je po svojoj prirodi istinski Bog. On se naziva i Životvornim, jer zajedno sa Ocem i Sinom daruje život celokupnoj tvorevini, a ljudima daje i duhovni život.

U jevanđeljskom učenju posebno se ističe da bez delovanja Duha Svetoga nema ni duhovnog rođenja čoveka. Reči Hristove: „Ako se ko ne rodi vodom i Duhom, ne može ući u Carstvo Božije“ zauzimaju važno mesto u razumevanju ovog praznika i njegove poruke.

Duhovski ponedeljak, iako često manje poznat široj javnosti u odnosu na Pedesetnicu, u liturgijskom životu Pravoslavne crkve ima snažno i jasno značenje. On podseća vernike na neprekidno delovanje Svetog duha u Crkvi i u životu svakog čoveka, kao i na početak misije apostola, koja se iz Jerusalima proširila na ceo tada poznati svet.

U tom smislu, ovaj praznik ne ostaje samo istorijsko sećanje na jedan događaj iz Novog zaveta, već i živa poruka o prisustvu Duha Svetoga u savremenom životu Crkve, u njenim svetim tajnama i u svakodnevnom duhovnom iskustvu vernika.

Duhovski ponedeljak tako ostaje dan tihe, ali duboke molitvene svesti o tome da se život Crkve ne zasniva samo na ljudskoj reči i delu, već pre svega na delovanju Duha Svetoga, koji osvećuje, sabira i vodi ka istini.

Praznici Vaznesenje Hristovo i Silazak Duha Svetoga pripadaju istom vaskršnjem krugu i njihov datum uvek zavisi od praznika Vaskrsenja Hristovog

Duhovi se smatraju rođendanom Crkve, a uspomena na Silazak Svetog Duha i danas živi u bogosluženjima, zelenim grančicama u hramovima i običajima koje vernici vekovima čuvaju.

Od rada i baštovanstva do venčanja i odlaska na groblje – jeromonah Visokopetrovskog manastira u Moskvi razjašnjava šta Crkva zaista uči o Duhovima, a šta potiče iz narodnih zabluda i sujeverja.

Na liturgiji u Hramu Svetog Save poglavar SPC poručio je da je sabranje pred Časnim pojasom snažno svedočenje žive vere.