Na mestu gde Dunav i danas nosi tišinu težu od vode, Novi Sad se ponovo zaustavio. Ne da bi gledao u prošlost, već da bi je podigao pred sebe kao ogledalo. Na Keju žrtava Racije obeležena je osamdeset i četvrta godišnjica Pogroma u Novosadskoj raciji iz januara 1942. godine – zločina koji je zauvek urezao ranu u pamćenje grada i naroda, ali i obavezu da se sećanje nikada ne prepusti zaboravu.
U podne, kod spomenika „Porodica“, sabrali su se predstavnici Srpske pravoslavne crkve i Jevrejske opštine u Novom Sadu, delegacije Grada Novog Sada i Skupštine Vojvodine, predstavnici pokrajinskih i gradskih vlasti, ambasada Izraela i Mađarske, gradonačelnici i izaslanici gradova stradalnika, kulturni i javni delatnici, potomci nevino postradalih, kao i mnogobrojni građani. Nije to bio skup protokola, već skup savesti.
Grad se zaustavio pred svojim mučenicima
Na početku obeležavanja prisutnima se obratio gradonačelnik Novog Sada Žarko Mićin, podsetivši da se pred imenima i senima ubijenih ne govori glasno. Njegove reči bile su poziv na zaustavljanje i odgovornost: sećanje, kako je naglasio, nije okrenuto prošlosti radi same prošlosti, već budućnosti. Posebno je istakao da nastavak izgradnje Memorijalnog centra za žrtve Pogroma i crkve Svetih mučenika bačkih nije samo obeležavanje stradanja, već zavet grada da zaborav nikada ne nadjača istorijsko pamćenje i da se sačuvaju imena onih koji su ubijeni bez suda i bez krivice.
Centralni i najdublji trenutak obeležavanja bio je pomen koji je služio patrijarh srpski Porfirije, uz sasluženje mitropolita bačkog Irineja i više arhijereja Srpske pravoslavne crkve, uz sveštenstvo i đakonstvo Eparhije bačke i Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke. Molitva je, kao i uvek kada se Crkva seća svojih mučenika, bila tiha, ali snažna . okrenuta i nebu i ljudskoj savesti.
Molitva za postradale – opomena za žive
Obraćajući se okupljenima, patrijarh Porfirije je podsetio da smo se sabrali da iznova posvedočimo tragediju greha i sunovrata ljudske prirode, ali i da ispovedimo istinu vere: da bez Boga čovek prestaje da bude ono zbog čega je sazdan. Pokolj koji se ovde dogodio, rekao je, plod je obezboženog uma – trenutak u kojem drugi prestaje da bude brat i postaje neprijatelj, u kojem bližnji više nije ikona Božja, već smetnja. Crkva, međutim, ne poziva na mržnju niti na zlopamćenje, već na molitveno sećanje, da se slično zlo nikada i nikome ne ponovi.
– Molitva i pamćenje su dug prema žrtvama i opomena nama živima – naglasio je patrijarh, podsetivši da narod bez sećanja neprimetno klizi u nove obmane. Na kraju je uputio molitvu za večni pokoj svim nevino postradalim i za to da nas, po njihovim molitvama, Gospod ukrepi ljubavlju i praštanjem.
U ime Jevrejske zajednice Srbije, vrhovni rabin Isak Asiel potom je održao pomen žrtvama po jevrejskom obredu, čime je još jednom potvrđeno da se sećanje na ovaj zločin čuva kao zajednička rana i zajednička obaveza.
Od Keja do Štranda: trag sećanja koji živi
Nakon toga, ispred spomenika „Porodica“ položeno je cveće. To su učinili predstavnici Grada Novog Sada i Pokrajinske vlade, Skupštine Vojvodine, ambasadori Izraela i Mađarske, predstavnici gradova stradalnika – Kragujevca, Niša i Zemuna, predstavnici jevrejskih organizacija, Matice romske, kao i potomci žrtava. Venac spušten u Dunav sa broda Rečne flotile, u ime grada i zajednica, bio je još jedan nemi znak da reka i dalje nosi sećanje.
Obeležavanju su prisustvovali i izaslanik predsednika Republike Srbije Miloš Vučević, muftija vojvođanski i srbijanski Muhamed Ziljkić, kao i brojni predstavnici institucija i građani Novog Sada – ljudi koji su došli zato što znaju da se pamćenje ne nasleđuje samo, već i čuva.
Posle programa na Keju žrtava Racije, okupljeni su se uputili na Štrand, gde je kod spomen-ploče ponovo služen pomen žrtvama Pogroma iz januara 1942. godine. Taj put od reke do reke, od jednog mesta stradanja do drugog, kao da je još jednom ispisao nevidljivu mapu bola, ali i odgovornosti.
Ova godišnjica bila je svedočanstvo da Novi Sad, zajedno sa svojom Crkvom i svim svojim zajednicama, ne pristaje na zaborav. Jer sećanje, kada je prožeto molitvom i istinom, nije teret koji vuče unazad – ono je straža koja čuva da se ponor više nikada ne ponovi.
Vernici i sveštenstvo okupili su se oko oltara Crkve Svetog kneza Lazara, evocirajući život i duhovnu snagu blaženopočivšeg patrijarha, čije se sećanje i danas oseća u svakom kutku Srpske pravoslavne crkve.
Od Bele Crkve preko Ohrida do Nakučana, protojerej Slaviša Marković obnavljao je crkve i pružao utehu vernicima.
Od dečaka koji se suprotstavio zabrani posta do arhijereja sa najdužim stažom u Srpskoj pravoslavnoj crkvi – podizao je hramove tamo gde ih nije bilo, vratio mošti Svetog vladike Nikolaja u otadžbinu i ostavio delo koje i danas živi.
U Beogradu se upokojila Mirjana Šakota, žena koja nije tražila slavu, ali je zauvek zadužila srpsku kulturu, Crkvu i pamćenje jednog naroda.
POGLEDAJTE JOŠ:
CELO SELO U SRBIJI OSTALO BEZ STRUJE ZBOG NEZVANOG GOSTA! Svi su ostali u čudu kada su videli ko je ušetao u trafostanicu!
AKO ŽELIŠ DA IZBEGNEŠ SVE NEVOLJE – NAUČI SAMO OVE DVE STVARI: Starac Justin Parvu otkriva zbog koje greške molitve ostaju neuslišene
DANAS JE CRNO SLOVO I VELIKI PRAZNIK: SPC obeležava sećanje na važan događaj – Časne verige Svetog apostola Petra