CARIGRADSKA PATRIJARŠIJA PREDLAŽE DA PRAVOSLAVCI SLAVE KATOLIČKI VASKRS: Inicijativa o zajedničkom prazniku ponovo uznemirila pravoslavni svet

Ponovo se otvorilo pitanje koje u pravoslavlju nikada nije bilo samo tehničko, već duboko identitetsko. Inicijativa o zajedničkom datumu Vaskrsa sa rimokatolicima i protestantima izazvala je talas negodovanja među onima koji ekumenizam vide kao put postepenog razvodnjavanja pravoslavnog predanja. Ovoga puta predlog dolazi iz krugova bogoslova povezanih sa Carigradskom patrijaršijom – i ide dalje nego ranije slične ideje.

Izjava koju prenosi izdanje „Fos fanariou“ nastala je posle susreta grupe sveštenika i naučnika u Bostonu, a u njoj se predlaže uspostavljanje jedinstvenog datuma proslavljanja Vaskrsa za pravoslavne, katolike i protestante. Autori dokumenta smatraju da je sadašnji način izračunavanja praznika po julijanskom kalendaru vremenom postao manje precizan i da više ne odražava u potpunosti odluku Prvog vaseljenskog sabora u Nikeji iz 325. godine.

Da li se menja odluka Nikeje stara sedamnaest vekova?

Taj sabor ustanovio je pravilo da se Vaskrs slavi prve nedelje posle prvog punog meseca nakon prolećne ravnodnevice. Međutim, bogoslovi bliski Fanaru smatraju da bi savremeniji, astronomski precizniji proračuni omogućili vernije pridržavanje nikejskog načela – ali i uklanjanje razlike u datumima u odnosu na zapadne hrišćane.

Upravo ta „slučajna podudarnost ciljeva“, kako je vide protivnici ekumenizma, izaziva najviše sumnje. Jer, ukoliko bi pravoslavci prihvatili katolički način računanja, to bi značilo napuštanje dosadašnje paschalije i usklađivanje sa praksom Katoličke crkve. Za mnoge tradicionaliste, to nije pitanje astronomije, već kontinuiteta: kalendar doživljavaju kao deo živog crkvenog iskustva, a ne kao matematičku formulu koju je moguće prilagođavati bez dubljih posledica.

Shutterstock/Dimitrina Lavchieva

 

Pastirsko pitanje ili udar na predanje?

Bogoslovi iz Carigradske patrijaršije naglašavaju da pitanje kalendara „nije dogmatsko“, već pastirsko. Smatraju da bi jedinstveni datum doneo konkretne koristi, posebno takozvanim mešovitim porodicama u Severnoj Americi, gde supružnici često pripadaju različitim hrišćanskim tradicijama. Različiti datumi Vaskrsa, navode, stvaraju praktične poteškoće; zajedničko slavlje moglo bi da ojača porodično jedinstvo i postane simbol šireg hrišćanskog približavanja.

Kritičari, međutim, odgovaraju da se crkveni poredak ne može prilagođavati sociološkim okolnostima bez rizika da se izgubi jasna granica između Crkve i savremenih tokova. Podsećaju da je već i sama promena kalendara u 20. veku izazvala raskole i stvaranje starokalendarnih zajednica, te da bi novo približavanje Zapadu moglo otvoriti stare rane.

Može li jedna patrijaršija sama da promeni praksu?

Posebnu pažnju izaziva deo dokumenta u kojem se navodi mogućnost da Carigradska patrijaršija dozvoli svojim parohijama na Zapadu da Vaskrs slave po gregorijanskom kalendaru, i to bez obavezne saglasnosti svih pomesnih Crkava. Kao primer navodi se Finska pravoslavna crkva, koja već koristi gregorijanski kalendar za izračunavanje datuma Vaskrsa.

U tome protivnici ekumenizma vide presedan koji zadire u načelo sabornosti. Ako bi jedna patrijaršija jednostrano promenila praksu, postavlja se pitanje kakav bi to signal bio upućen ostalim pomesnim Crkvama – i da li bi se time dodatno produbile već postojeće podele u pravoslavnom svetu.

Hiljadu godina nakon Velike šizme, Carigradska patrijaršija i katolička crkva ponovo se približavaju. Mitropolit zborničko-tuzlanski u svom autorskom tekstu objašnjava kako Pashalna unija otvara pitanje budućnosti pravoslavlja, crkvene politike i uticaja Vatikana na Istok.

Profesorskim umom i pastirskim srcem, otac Darko razotkriva savremene zablude o jedinstvu crkava, govori o raskolu Moskve i Carigrada, veri u doba sinkretizma i zašto su ljudi sve češće u potrazi za nepokolebljivim.

Četvorodnevni simpozijum u Vatikanu obeležio 1700 godina od Prvog vaseljenskog sabora: papa Lav XIV pozivao na jedinstvo i sinodalnost svih hrišćana, dok pravoslavni glasovi upozoravaju na opasnosti relativizacije vere i gubitka svetootačkog nasleđa.

Uprkos najavama o međunarodnoj i višejezičnoj proslavi Duhova, ispred berlinske većnice pojavio se mali broj vernika. Dok jedni govore o simboličnoj snazi zajedništva, drugi upozoravaju na sve dublji zamor ekumenske misije i gubitak vere u njenu svrhu.