Kada je slogan počeo da dobija drugačiju simboliku?
Tokom narednih decenija izraz „Pravoslavlje ili smrt“ počeo je da se koristi i van prvobitnog monaškog okruženja.
Posebno tokom devedesetih godina prošlog veka slogan je postao prisutan u pojedinim krugovima u Rusiji, gde su ga prihvatili neki ultrakonzervativni i pravoslavno-nacionalistički pokreti. Pojavljivao se na zastavama, majicama, amblemima i u različitim publikacijama.
Na taj način izraz koji je prvobitno trebalo da označi ličnu spremnost na žrtvu zbog vere počeo je da dobija i političku dimenziju.
Sociolog religije Roman Lunkin i drugi istraživači savremenih verskih pokreta ukazuju da je upravo u tom periodu slogan počeo da se povezuje sa grupama koje su pravoslavni identitet povezivale sa nacionalnim i političkim idejama.
Kako na slogan gledaju pravoslavni autori?
O ovom pitanju postoje različita mišljenja i unutar samog pravoslavnog sveta.
Pojedini tradicionalistički autori naglašavaju da se slogan ne sme tumačiti izvan konteksta mučeničkog svedočenja vere. Po njihovom mišljenju, njegova poruka nije usmerena protiv drugih ljudi, već govori o spremnosti hrišćanina da ostane veran Bogu čak i kada zbog toga trpi nepravdu.
Ipak, drugi pravoslavni autori upozoravaju da problem nastaje kada se ovakve reči izdvoje iz duhovnog konteksta i počnu da se koriste kao politički simbol.
Šta kažu teolozi koji kritikuju ovaj slogan?
Deo pravoslavnih teologa smatra da je sama formulacija problematična zato što može biti pogrešno shvaćena.
Oni podsećaju da se u Jevanđelju ne pojavljuje izraz poput „Pravoslavlje ili smrt“ i da je Hristova poruka bila izražena drugačijim rečima: „Ja sam Put, Istina i Život“, „Ljubite neprijatelje svoje“, „Ko hoće za mnom da ide, neka uzme krst svoj.“
Zbog toga smatraju da ovakav slogan može ostaviti utisak da je vera prvenstveno borba protiv drugih, dok je u hrišćanskom učenju naglasak na ljubavi, podvigu i ličnoj odgovornosti.
Stav Ruske pravoslavne crkve
Iako se slogan pojavljivao u pojedinim ruskim pravoslavnim krugovima, Ruska pravoslavna crkva ga nije usvojila kao zvaničan izraz.
Patrijarh moskovski Kiril kritikovao je 2009. godine upotrebu ovog slogana, ističući da hrišćanska vera ne treba da bude predstavljena kroz parole koje mogu izazvati podele.
Kasnije su određene publikacije koje su koristile ovaj slogan u okviru ekstremističkog sadržaja u Rusiji stavljene na listu zabranjenih materijala. Ta odluka odnosila se na konkretne publikacije i njihov sadržaj, a ne na svaku moguću upotrebu same rečenice.
Da li slogan koristi Srpska pravoslavna crkva?
Srpska pravoslavna crkva nema zvanične dokumente, odluke Svetog arhijerejskog sabora, bogoslužbene tekstove niti zvanična saopštenja u kojima se koristi slogan „Pravoslavlje ili smrt“.
Povremeno se može videti na zastavama, majicama ili društvenim mrežama pojedinih neformalnih grupa i pojedinaca, ali nije deo zvanične terminologije SPC niti njenog bogoslužbenog života.
Gde se koristi danas?
Slogan je i dalje prisutan, ali u znatno manjoj meri nego ranije. Najčešće se može videti među pristalicama manastira Esfigmena, kod pojedinih starokalendarskih grupa u Grčkoj, u delu srpskih i ruskih neformalnih pravoslavno-nacionalističkih krugova, kao i na društvenim mrežama.
Međutim, nijedna od glavnih pomesnih pravoslavnih crkava, uključujući Carigradsku patrijaršiju, Srpsku pravoslavnu crkvu, Rusku, Rumunsku, Bugarsku i druge, ne koristi ovaj slogan kao deo svoje zvanične crkvene komunikacije.
Jedna rečenica, dva potpuno različita značenja
Istorija slogana „Pravoslavlje ili smrt“ pokazuje kako jedna kratka poruka može tokom vremena dobiti različita značenja. U svom izvornom monaškom kontekstu ona je predstavljala izraz spremnosti da se vera sačuva čak i po cenu ličnog stradanja. Međutim, kada je preneta u politički i nacionalni kontekst, počela je da dobija drugačije tumačenje i da izaziva polemike.
Zbog toga se ovaj slogan danas ne može razumeti bez poznavanja istorijskog trenutka u kojem je nastao, ali ni bez razumevanja načina na koji je kasnije korišćen u različitim pravoslavnim sredinama.
Povodom četiri decenije služenja Crkvi, patrijarh moskovski i sve Rusije osvrnuo se na životni put patrijarha srpskog i njegovu arhijerejsku službu.
Nešad Durmić iz susednog sela podržao je podizanje pravoslavne crkve brvnare u Priboju, a njegov gest postao je primer dobrosusedstva, poštovanja i pomoći koja prevazilazi verske razlike.
U hramu koji se gradi u Božurnji kod Topole, mitropolit šumadijski govorio o veri koja oslobađa čoveka od sebičnosti i približava ga Bogu.
Na dan njegovog praznika vernici se sećaju svetitelja koji je kroz molitvu, smirenje i istrajnost osnovao Veliku Lavru na Svetoj Gori i ostavio neizbrisiv trag u istoriji pravoslavnog monaštva.
POGLEDAJTE JOŠ:
ZVANIČNO SAOPŠTENJE CRNOGORSKE POLICIJE NAKON PRIVOĐENJA DESINGERICE! Hitno izrečena kazna!
DODIK JASAN: BiH ne može da funkcioniše sa bonskim ovlašćenjima
NEMANJA MATIĆ UDARIO NA GROBARE: „Dođe beogradska stoka…“ (FOTO)