KO SU BILI HRISTOVI ROĐACI: Biblijska istorija koja i danas intrigira mnoge

Ipak, postoji i drugačije tumačenje, prema kojem su Jakov i ostala „braća Gospodnja“ bili Isusovi rođaci. Ovo mišljenje zastupao je blaženi Jeronim Stridonski, koji je živeo u drugoj polovini IV i početkom V veka i koji je više puta boravio u Svetoj Zemlji.

On je svoje stavove izneo u raspravi sa Helvidijem, koji je smatrao da su „braća Gospodnja“ bila Hristova rođena braća, odnosno deca Marije i Josifa rođena posle Isusa (što danas smatra i deo protestantskih zajednica).

Blaženi Jeronim je, međutim, ukazao na to da se u 15. glavi Jevanđelja po Marku pominje Marija, majka Jakova Malog i Josije, dok se u drugim Jevanđeljima pominje „Marija Jakovljeva“. U Jevanđelju po Jovanu navodi se da je Bogorodica imala sestru Mariju Kleopovu (Jn 19:25).

Prema mišljenju blaženog Jeronima, Jakov, Josija, Simon i Juda bili su sinovi Bogorodičine sestre, odnosno rođaci Samog Gospoda. Po ovom tumačenju, apostol Jakov, „brat Gospodnji“, bio je Jakov Alfejev, jedan od dvanaestorice apostola najbližih Hristu.

Ako je blaženi Jeronim bio u pravu, Jakov i njegova tri brata bili su u krvnom srodstvu sa Gospodom Isusom Hristom.

U vreme kada je Hristos hodio zemljom Palestine i propovedao, Njegova braća nisu verovala u Njega, kaže apostol i jevanđelist Jovan (Jn 7:5). Moguće je da su bili među onima o kojima Jevanđelje govori da su tokom Isusove propovedi pokušavali da Ga odvedu kući, jer su govorili da je „izvan sebe“ (Mk 3:21).

Međutim, Hristovo Vaskrsenje uverilo ih je da On nije bez razloga govorio o Sebi kao o Sinu Božijem. Apostol Jakov je u to bio potpuno uveren, jer je bio među onima kojima se Hristos javio ubrzo posle Svog Vaskrsenja. O tome svedoči apostol Pavle u Prvoj poslanici Korinćanima (15:7).

U Delima Svetih apostola, knjizi koja opisuje život prvih hrišćanskih zajednica, ponovo susrećemo Jakova kao predvodnika jerusalimske Crkve i jednog od najuglednijih starešina prvih hrišćana.

Njemu je, na primer, pripala poslednja i odlučujuća reč u raspravi o tome pod kojim uslovima neznabošci koji prihvataju hrišćanstvo treba da budu primljeni u Crkvu. Zahvaljujući njegovom autoritetu, Apostolski sabor je odlučio da se ne postavljaju nepotrebne prepreke onima koji iz neznaboštva pristupaju Bogu, već da se od njih traži da se čuvaju od „nečistota idolskih i od bluda i od udavljenoga i od krvi“ (Dap 15:19–20).

„Sveti Josif sa Detetom Hristom u naručju“. Gvido Reni. Oko 1635.

U crkvenom predanju Jakov, brat Gospodnji, ostao je upamćen i kao Jakov Pravedni. Strogo je poštovao starozavetni zakon, nikada nije pio vino i bio je izuzetno uzdržan u svemu. Sve ove vrline u njemu su bile sjedinjene sa dubokom verom da je Isus Hristos istinski Sin Božiji.

Apostol Pavle, koji je najveći deo života proveo na misionarskim putovanjima po Sredozemlju, povremeno se vraćao u Jerusalim i susretao se, kako sam kaže u Poslanici Galatima, sa „stubovima Crkve“, apostolima Petrom, Jovanom i Jakovom (Gal 2:9).

Na prvi pogled moglo bi se pomisliti da je reč o Jakovu, sinu Zevedejevom, jednom od dvanaestorice apostola i bratu apostola Jovana Bogoslova. Tim pre što je upravo njih trojicu, Petra, Jakova Zevedejeva i Jovana, Hristos posebno približio Sebi i vodio na mesta gde drugi učenici nisu bili prisutni: na Tavor, gde su videli Njegovo Preobraženje, u dom gde je vaskrsao mrtvu devojku i u Getsimanski vrt, gde su bili svedoci Njegove molitve pred stradanje.

Međutim, u prvom poglavlju iste Poslanice jasno se kaže da se apostol Pavle u Jerusalimu susreo sa Jakovom, bratom Gospodnjim (Gal 1:19). Jakov, brat Jovana Bogoslova, pogubljen je još u vreme vladavine judejskog cara Iroda Agripe, koji je umro 44. godine. Pavle je, prema mišljenju biblista, svoja putovanja započeo kasnije, od druge polovine četrdesetih godina.

Sa imenom Jakova, brata Gospodnjeg, crkveno predanje povezuje i autorstvo Saborne poslanice Svetog apostola Jakova, poznate, između ostalog, po rečima da je „vera bez dela mrtva“ (Jak 2:20), kao i po jednom od najranijih činova Božanstvene Liturgije.

Pravedni Jakov je mučenički postradao u starosti od Jevreja koji su ga, zbog njegovog svedočenja o Hristu, bacili sa priprate Jerusalimskog hrama.

Simon Zilot (Kananit)

Prema jednom predanju, Simon je, kao i Jakov, bio jedan od sinova pravednog Josifa. Za razliku od Jakova, on je od samog početka pripadao najužem krugu Hristovih učenika i postao jedan od dvanaestorice apostola.

Apostolska propoved o Hristu započela je u Judeji. Tu su blagovestili apostoli Petar, Jovan, Filip i drugi, o čemu svedoči knjiga Dela Svetih apostola. U tim krajevima propovedao je i Simon, koji je zbog svoje revnosti i plamene vere dobio nadimak Zilot. Reč „zilot“ na grčkom jeziku znači „revnitelj“, dok tom izrazu na aramejskom odgovara naziv „kananit“.

Prema svedočenju Jevsevija Kesarijskog u „Crkvenoj istoriji“ (knjiga 3, 11), posle mučeničke smrti pravednog Jakova, Simon je jedno vreme predvodio jerusalimsku hrišćansku zajednicu.

Prema crkvenom predanju, kasnije je krenuo na misionarski put i propovedao u Edesi, jednom od značajnih centara Male Azije, koji je u to vreme pripadao oblasti Sirije (danas se ovaj grad nalazi na jugoistoku Turske). Njegov put vodio ga je i u Jermeniju, Egipat, Libiju (Kirineju), Mauritaniju, Španiju, pa čak i Britaniju.

Foto: SPC

 

Zajedno sa apostolima Andrejem Prvozvanim i Matejem, Simon je, prema predanju, propovedao i u zemlji Iverskoj, odnosno današnjoj Gruziji. Posle toga je sa apostolom Andrejem otišao u Abhaziju. Nakon što su tamo osnovali hrišćansku zajednicu, apostoli su se razdvojili: sveti Andrej je nastavio propoved duž crnomorske obale Kavkaza, dok se Simon Zilot nastanio u maloj planinskoj pećini u blizini današnjeg Novog Atosa.

U Abhaziji je apostol, prema predanju, učinio mnoga čuda, iscelio brojne bolesnike i priveo mnoga lokalna plemena hrišćanskoj veri. Nije slučajno što je za svoje utočište izabrao skrivenu pećinu u planinama, jer su ga pagani više puta napadali zbog njegove propovedi.

Na kraju je Simon primio mučenički venac. Prema jednom predanju, odrubljena mu je glava, prema drugom je živ isečen, dok treće predanje govori da je razapet na krstu.

Na mestu gde je apostol-mučenik sahranjen, u IX veku podignut je hram od belog tesanog krečnjaka. Dva veka kasnije hrišćanstvo se konačno utvrdilo širom Abhazije. Tokom XI i XII veka na abhaskoj obali cvetali su gradovi i manastiri, a ova oblast ostala je hrišćanska sve do turskih osvajanja.

Ipak, postoje i drugačija tumačenja o ličnosti apostola Simona Zilota. Sveti Dimitrije Rostovski u svojim poznatim Minejima navodi da Simon, sin Josifov, „nikako nije među apostolima“, već da je apostol Simon Zilot, prosvetitelj Abhazije, poticao iz Kane Galilejske i da je bio lično poznat Gospodu Isusu Hristu i Njegovoj Prečistoj Majci, ali da nije bio sa Njima u krvnom srodstvu.

Sveti Dimitrije iznosi pretpostavku da je upravo na svadbi Simona Zilota Gospod učinio Svoje prvo čudo, pretvorivši vodu u vino. Moguće je da je upravo taj događaj bio presudan da Simon prihvati Hristov poziv i krene za Njim.

Prema istom predanju koje navodi sveti Dimitrije, postojao je i treći Simon (ili Simeon), sin mlađeg brata pravednog Josifa Kleope, koga je Josif usvojio nakon smrti njegovog oca. Prema svedočenju Dimitrija Rostovskog, koji se poziva na grčke crkvene istoričare Jevsevija Kesarijskog, Georgija Kedrina i Nikifora Ksanfopula, upravo je taj Simeon predvodio Jerusalimsku Crkvu posle smrti Jakova, brata Gospodnjeg.

On je bio jedan od sedamdesetorice apostola, odnosno Hristovih učenika koji nisu stalno bili uz Njega kao dvanaestorica, ali su slušali Njegovu propoved i bili svedoci Njegovog dela. I on je, prema predanju, primio mučeničku smrt na krstu.

Juda, brat Gospodnji

Među najbližim Hristovim učenicima bila su dvojica sa imenom Juda. Jedan od njih, Juda Iskariotski, ostao je upamćen kao izdajnik. Drugi, Juda Jakovljev, poznat i kao Levej ili Tadej, bio je, prema jednom predanju, još jedan sin pravednog Josifa i njegove prve supruge, rođeni brat Jakova i Simona.

Moguće je da je upravo ovaj Juda autor Saborne poslanice Svetog apostola Jude, dvanaeste knjige Novog Zaveta. Pisac poslanice sebe naziva „slugom Isusa Hrista, a bratom Jakovljevim“ (Jud 1:1). Prema jednom crkvenom predanju, možda je to učinio zato što se sećao svog ponašanja u mladosti, kada još nije verovao u Hristovo božansko dostojanstvo i kada je, prilikom podele očevog imanja, odbio da sa Njim podeli svoj deo.

„Juda, brat Gospodnji“. Dučo di Buoninsegna, oko 1255.

Posle Hristovog hapšenja u Getsimanskom vrtu, Njegova braća su, kao i većina apostola, napustila Gospoda i razbežala se. Ipak, Juda je bio među apostolima kojima se vaskrsli Gospod prvi put javio, a zatim je bio prisutan i na dan Pedesetnice, kada je Sveti Duh sišao na apostole i kada su oni počeli smelo da propovedaju Jevanđelje svim narodima.

Pravoslavna mitropolija crnogorsko-primorska

 

Prema njegovom žitiju, Juda je propovedajući prošao celu Palestinu, odnosno oblasti današnjeg Izraela i Jordana, a zatim je otišao u Arabiju, Siriju, Mesopotamiju i stigao do Persije, gde je, prema predanju, napisao svoju Sabornu poslanicu.

Iako je ova poslanica jedna od najkraćih knjiga Novog Zaveta, u njoj se nalaze važni elementi ranohrišćanskog učenja. U njoj se ukazuje na tajnu Svete Trojice: apostol Juda na jednom mestu govori o molitvi Duhom Svetim, a na drugom razlikuje Boga Oca i Gospoda Isusa Hrista.

U njoj se takođe nalaze prvi obrisi učenja o razlikovanju dobrih i palih anđela, kao i o budućem Strašnom sudu. Apostol Juda upozorava vernike na opasnost od lažnih učenja i, poput svog brata Jakova, naglašava da vera u Hrista mora biti potvrđena životom i dobrim delima.

Prema predanju, sveti apostol Juda primio je mučenički venac oko 80. godine u jermenskom gradu Arati. Bio je razapet na krstu i proboden strelama.

Preteča i Krstitelj Gospodnji Jovan

Strogi podvižnik i propovednik pokajanja, Sveti Jovan Krstitelj, koji je došao na obale Jordana da „pripremi put Gospodnji, poravna staze Njegove“ (vidi: Mt 3:3), nije bio samo Preteča Gospoda Isusa Hrista već i Njegov srodnik. To jasno proizlazi iz Jevanđelja po Luki, gde se navodi da je Prečista Djeva Marija, Majka Hristova, bila u srodstvu sa Jovanovom majkom, pravednom Jelisavetom (Lk 1:36).

Danas više nije moguće sa sigurnošću utvrditi tačan stepen njihovog srodstva, iako je u crkvenom predanju sačuvano svedočanstvo da je Jelisavetina majka Sobi, odnosno baka Svetog Jovana Krstitelja, bila rođena sestra pravedne Ane, majke Presvete Bogorodice.

O tome je pisao vizantijski istoričar Nikifor Kalist u XIV veku, pozivajući se na svetog mučenika Ipolita Rimskog, ranohrišćanskog pisca koji je postradao početkom III veka. Ako je ovo predanje tačno, onda je Presveta Bogorodica bila Jelisavetina rođaka, a Gospod Isus Hristos i sveti Jovan Krstitelj bili su srodnici u trećem kolenu.

Teško je reći da li su se Isus i Jovan ikada sreli u detinjstvu. Pri tome se ne uzima u obzir događaj opisan u prvoj glavi Jevanđelja po Luki, kada je Deva Marija, koja je već nosila Spasitelja u utrobi, posetila Jelisavetu, a dete u njenoj utrobi radosno zaigralo (Lk 1:39–45).

SPC

 

Ubrzo posle Rođenja Bogomladenca Isusa, Marija i Josif morali su da se sklone od Iroda i pobegnu u Egipat, gde su proveli nekoliko godina. Po povratku su se nastanili u galilejskom gradu Nazaretu, na severu Izraela. U to vreme porodica svetog Jovana Preteče, po svemu sudeći, živela je u Judeji, južnije od Nazareta.

„Krštenje Gospodnje“. Freska manastira Protat na Svetoj gori. Kraj XIII veka.

U Jevanđelju po Jovanu navodi se da sveti Jovan Krstitelj ranije nije poznavao Hrista (Jn 1:31, 33), dok jevanđelist Matej svedoči da su Jovana u jednom trenutku obuzele nedoumice: da li je Isus zaista Onaj koji treba da dođe ili treba očekivati drugoga? (Mt 11:3).

Sveti Atanasije Veliki i blaženi Teofilakt Bugarski navode da je sveti Jovan Preteča po ocu poticao iz roda prvosveštenika Arona, dok je po majci, kao i Gospod Isus Hristos, pripadao plemenu Judinom.

Prema tumačenju ove dvojice svetih otaca, upravo se u tome ogleda srodstvo Preteče sa Gospodom Isusom Hristom, iako je ono bilo veoma udaljeno. Sveti Atanasije Veliki smatra da jevanđelist Luka pominje ovo srodstvo kako bi ukazao na to da su se u Hristu sjedinile dve velike linije starozavetnog Izrailja: carska, koja potiče od Jude preko cara Davida, i sveštenička, koja vodi poreklo od Arona.

U Hristu su se, na taj način, sjedinile carsko dostojanstvo i sveštenička služba. Bog se u Svetom Pismu više puta naziva Carem, a Hristos je kao Prvosveštenik Samoga Sebe prineo na žrtvu za grehe celog sveta (1 Jn 2:2) i time darovao spasenje čovečanstvu.

Đakon Igor Cukanov

Sretenje većina prepoznaje po datumu, a retko po njegovoj suštini: susret koji je u tišini jerusalimskog hrama promenio način na koji hrišćanstvo razume Boga, čoveka i spasenje.

Vest o prodaji proizvoda sa hrišćanskim simbolima izazvala je šok među vernicima, otvarajući pitanje granica poštovanja svetinje i zloupotrebe vere u ime „slobode izražavanja“.

Od krika na krstu do reči koje podižu iz beznađa: zašto su rani hrišćani sačuvali baš ove trenutke u izvornom obliku.

Iako je bio iz porodice bliske Gospodu Isusu Hristu, nije isticao svoje poreklo, već je život posvetio propovedanju Jevanđelja i vernosti Hristu, zbog čega je postao jedan od Njegovih najpoštovanijih učenika.