NOVI POTRES U PRAVOSLAVNOM SVETU: Carigradska patrijaršija ponovo upala na kanonsku teritoriju Ruske crkve, scenario sličan ukrajinskom

Osnivanje patrijaršijskog egzarkata Carigradske patrijaršije u Letoniji i imenovanje njenog arhijerejskog predstavnika u Rigi ponovo su pokrenuli dugotrajni spor između Carigrada i Moskovske patrijaršije, koji se već godinama širi pravoslavnim svetom, od Ukrajine, preko Estonije, pa širom baltičkog prostora.

Kako piše portal Saveza pravoslavnih novinara, u Moskvi se ovaj potez tumači kao nastavak širenja crkvene jurisdikcije Carigrada na teritorije koje Ruska pravoslavna crkva smatra svojom kanonskom oblašću. U ruskim crkvenim i medijskim krugovima naglašava se da je sličan obrazac već viđen u Ukrajini, a da sada dobija nastavak u baltičkim državama.

Moskovska patrijaršija već godinama podseća da su Letonija, Estonija i Litvanija deo njene istorijske i kanonske jurisdikcije. Zbog toga osnivanje paralelnih crkvenih struktura smatra narušavanjem crkvenog poretka koji se u pravoslavlju zasniva na načelu teritorijalnosti.

Ovaj spor, međutim, ne počinje u Baltiku. Njegove najvažnije tačke već su otvorene u Ukrajini, gde je 2019. godine Carigradska patrijaršija izdala tomos o autokefaliji Pravoslavnoj crkvi Ukrajine. Kako piše agencija RIA Novosti, u najvećem broju pomesnih pravoslavnih crkava taj potez je ocenjen kao nekanonsko zadiranje u prostor koji pripada Moskovskoj patrijaršiji, što je označilo početak otvorenog raskola između dve patrijaršije.

OZAN KOSE / AFP / Profimedia

 

U središtu ovog spora nalazi se i pitanje ko ima pravo da dodeli autokefaliju novoj crkvi. Moskovska patrijaršija, kao i većina pomesnih pravoslavnih crkava, smatra da to može učiniti samo crkva iz čijeg se sastava određena teritorija odvaja, odnosno takozvana „majka crkva“. Carigradska patrijaršija, s druge strane, polazi od svog istorijskog položaja prvoprestolne crkve i smatra da u određenim okolnostima ima pravo da donese odluku o crkvenoj samostalnosti novonastale crkve.

U tom okviru, osnivanje egzarkata u Letoniji nije izolovan događaj. U Moskvi ga posmatraju kao deo istog procesa koji je započet u Ukrajini, dok Carigradska patrijaršija svoje prisustvo u regionu objašnjava potrebom da organizuje crkveni život vernika koji se nalaze van moskovske crkvene strukture.

Zbog toga se svaka nova odluka u Rigi, Vilnjusu ili Kijevu ne posmatra samo kao lokalno crkveno pitanje, već kao još jedna faza u dugom i još uvek otvorenom sporu dve najuticajnije pravoslavne patrijaršije.

Bivši turski zvaničnik optužuje patrijaršiju za „nezakonite aktivnosti“ oko grčkih ostrva i Bogoslovske škole na Halkiju, dok Ankara ćuti i međunarodna pažnja raste.

Spoljna obaveštajna služba Rusije saopštava da patrijarh carigradski pokušava da utiče na izbor naslednika upokojenog patrijarha gruzijskog.

Poglavar Ruske pravoslavne crkve u Moskvi govorio je o podelama u pravoslavlju i porastu napetosti među crkvenim centrima, uz poruku da je za izlazak iz krize neophodan povratak kanonskom poretku i dijalogu.

Odlazak bugarskog arhijereja iz hrama Svetog Đorđa u Carigradu, nakon odluke o učešću predstavnika drugih crkava u službi, razotkrio je napetosti koje su se već danima gomilale iza svečanog poretka vaskršnje službe.