POŠAO JE SA KRSTOM U RUKAMA I ZNAO DA SE NEĆE VRATITI: Danas slavimo prvog srpskog sveca, Svetog mučenika Jovana Vladimira

Srpska pravoslavna crkva 4. juna proslavlja Svetog mučenika Jovana Vladimira, prvog srpskog svetitelja i vladara čije je ime vekovima ostalo simbol pravednosti, vere i istrajnosti pred nepravdom. Istoga dana Crkva molitveno proslavlja i Svetog mučenika Vasiliska, postradalog za Hrista početkom četvrtog veka, dok među srpskim svetiteljima posebno mesto zauzima upravo knez iz Duklje, čiji su život obeležili vladarska odgovornost i hrišćansko svedočenje.

Sveti Jovan Vladimir poticao je iz kneževske porodice iz Zahumlja. Njegov deda bio je Hvalimir, a otac Petrislav. Na čelu Duklje, najznačajnije srpske kneževine tog vremena, nalazio se od početka 11. veka, u periodu kada su balkanske zemlje bile zahvaćene sukobima između Vizantije i moćnog Samuilovog carstva.

Iako je bio saveznik Vizantije, nije uspeo da sačuva svoju zemlju od Samuilovog prodora. Duklja je osvojena oko 1009. ili 1010. godine, a knez Jovan Vladimir odveden je u zarobljeništvo u Prespu. Upravo tamo nastala je priča koja se vekovima prenosila među hrišćanima. Prema predanju zabeleženom u Ljetopisu popa Dukljanina, Samuilova kćerka Teodora Kosara zavolela je zarobljenog kneza i zamolila oca da joj dopusti da se uda za njega. Samuilo je pristao, a potom svog zeta vratio na dukljanski presto i poverio mu upravu nad delom oblasti Drača.

Za razliku od mnogih vladara svog vremena, Jovan Vladimir nije težio osvajanjima niti je slavu tražio na bojnom polju. Narodno predanje i crkveni izvori opisuju ga kao pobožnog, pravednog i milostivog vladara koji je nastojao da svojim narodom upravlja u miru. Dok su se oko njega vodile velike borbe za prevlast, ostao je upamćen po veri, blagosti i brizi za ljude.

Posle Samuilove smrti političke prilike naglo su se promenile. Vlast je najpre preuzeo njegov sin Radomir, ali ga je ubrzo ubio rođak Jovan Vladislav, koji je 1015. godine postao novi vladar. U nameri da ukloni moguće protivnike, Vladislav je pozvao Jovana Vladimira u Prespu, zaklinjući se da mu se neće dogoditi nikakvo zlo. Knez je poverovao datoj reči i krenuo na put.

Prema predanju, pre polaska je uzeo krst u ruke i sa njim došao pred crkvu u Prespi. Tamo je, po naređenju Jovana Vladislava, podmuklo ubijen 22. maja 1016. godine. Postradao je kao mučenik, a predanje kaže da je do poslednjeg trenutka držao krst u rukama, kao simbol svoje vere i nade u Hrista.

Nedugo posle smrti narod je počeo da ga poštuje kao svetitelja. Njegove mošti najpre su počivale u Prespi, zatim su prenete u Duklju, a kasnije u Drač. Tokom vekova čuvane su na različitim mestima, da bi krajem 20. veka bile prenete u Sabornu crkvu u Tirani, gde se i danas nalaze. Vernici iz raznih krajeva Balkana dolaze da im se poklone, naročito na dan njegovog praznika.

Posebno mesto u narodnom sećanju zauzima krst koji je Sveti Jovan Vladimir držao prilikom pogubljenja. Ova dragocena relikvija vekovima se čuva u porodici Andrović iz Veljih Mikulića kod Bara. Svake godine, na praznik Silaska Svetog Duha na apostole, krst se u svečanoj litiji iznosi na vrh Rumije, planine koja je postala jedno od najprepoznatljivijih mesta povezanih sa poštovanjem ovog svetitelja.

Sveti Jovan Vladimir smatra se nebeskim zaštitnikom Bara. Na ikonama se najčešće prikazuje u vladarskoj odeždi, sa krunom na glavi, krstom u jednoj ruci i svojom odsečenom glavom u drugoj, što simbolično svedoči o njegovom mučeničkom stradanju za veru.

Njegov život pokazuje da se svetost ne meri snagom vojske niti veličinom države, već vernošću Hristu i spremnošću da se istina brani čak i kada to zahteva najveću žrtvu. Zato se Sveti Jovan Vladimir i danas poštuje kao uzor hrišćanskog vladara, čoveka koji je zemaljsku vlast podredio Božjoj volji i postao prvi srpski svetac čije se ime poštuje više od hiljadu godina.

Uprkos teškim mučenjima, ostao je veran svojim uverenjima, dok je njegov sudija ubrzo doživeo iznenadnu kaznu, koja je šokirala vojni vrh.

Kao mladić, tajno je napustio porodicu i otišao među monahe, a ono što se potom dogodilo njegovoj majci i bratu ostalo je upamćeno u pravoslavnom predanju vekovima.

Srodnik Svetog Pavla i jedan od Sedamdesetorice, upamćen je kao misionar koji je Jevanđelje nosio kroz rimske provincije, rušio paganske hramove i zajedno sa Svetom Junijom svedočio veru kroz propoved, čudesa i mučeništvo.

Na dan kada je suočen sa pretnjom stradanja u vreloj vodi, Sveti Patrikije ostaje nepokolebljiv u veri, a zajedno sa svojim saborcima završava život kao mučenik, ne odričući se Hrista.