DANAS SU DUHOVSKE ZADUŠNICE: Tišina i molitva koje spasavaju i žive i upokojene

Duhovske zadušnice (Letnje zadušnice), koje Srpska pravoslavna crkva obeležava u subotu uoči praznika Silaska Svetog Duha na apostole, ove godine je to 30. maj, okupljaju vernike u tiho sećanje na upokojene, ali i u molitvu koja, prema crkvenom shvatanju, prevazilazi granice vremena i zaborava.

U crkvama širom zemlje služi se sveta liturgija i parastos, uz čitanje molitava za sve preminule, od najbližih članova porodice do onih čija se imena više ne pominju u domovima, ali ostaju u liturgijskom sećanju Crkve. Nakon bogosluženja, vernici odlaze na groblja, gde pale sveće i učestvuju u pojedinačnim parastosima, dok sveštenici uznose molitve da Gospod bude milostiv prema upokojenima.

Srpska pravoslavna crkva na ovaj dan posebno naglašava vezu između bogosluženja i nade u vaskrsenje. Duhovske zadušnice uvek se obeležavaju u subotu uoči praznika Silazak Svetog Duha na apostole, koji u hrišćanskoj tradiciji označava silazak Svetog Duha na apostole i početak života Crkve u njenoj punini.

U liturgijskom smislu, molitva za upokojene ne posmatra se kao povremeni čin, već kao stalni deo crkvenog života. Posebno mesto u toj praksi zauzima proskomidija, deo Svete liturgije u kojem sveštenik iz prosfore vadi čestice za žive i za upokojene. U tom liturgijskom poretku imena pokojnika se pominju kao deo molitve Evharistije, što vernici doživljavaju kao jedan od najdubljih oblika crkvenog pomena.

Na groblja i u hramove donosi se kuvano žito, koljivo, koje u crkvenom predanju podseća na reči Jevanđelja o zrnu koje, kada „umre“, donosi rod. Na taj način žito postaje slika nade da smrt nije kraj, već prelazak u novi način postojanja, u svetlu vere u vaskrsenje. Vino kojim sveštenik preliva žito tumači se kao znak Božjeg milosrđa i utehe koja zaceljuje rane ljudske slabosti.

Sveća koja se pali u hramovima i na grobovima predstavlja simbol Hrista kao svetlosti sveta. Njeno svetlo u tišini groblja doživljava se kao znak molitve koja ne prestaje, već se nastavlja i onda kada reči utihnu.

Iza običaja koji na prvi pogled deluju jednostavno, poput donošenja žita ili paljenja sveće, stoji jasna poruka crkvenog predanja: upokojeni se ne pamte samo kao deo porodične prošlosti, već se pominju kao deo zajedničke molitve Crkve. Zato zadušnice nisu samo dan sećanja, već i dan u kojem se smrt sagledava kroz prizmu nade, a sećanje pretvara u duhovnu obavezu živih prema onima koji su preminuli.

Prema pravoslavlju, smrt se ne posmatra kao konačni kraj, već kao prelazak iz ovog, prolaznog života u večnost.

Crkvena tipik u pravoslavlju jasno određuje šta se prema bogoslužbenim knjigama stavlja u kovčeg pokojnika.

Groblje jeste mesto susreta sa uspomenama, ali duša čovekova nije vezana za zemlju, već za Boga.

Čoveku kad umre je potrebna samo molitva, naglašava otac Goran.