– Srpska pravoslavna crkva zajedno sa opštinom Gračanica ignorisale su Zakon o kulturnom nasleđu započinjanjem izgradnje objekta uz sam ogradni zid manastira Gračanica. Pored toga, opština, odnosno Odeljenje za urbanizam i planiranje, nakon izdavanja dozvole bez saglasnosti nadležnih institucija, odbija da je suspenduje do razmatranja projekta od zakonom nadležnog organa – piše Koha.
Dalje se u tekstu tvrdi da je Gračanica „trajni spomenik pod zaštitom“, da se nalazi u arheološkoj zoni, kao i da je u jugoistočnom delu manastirskog zida prethodno srušen deo postojećeg objekta, navodno bez saglasnosti institucija za zaštitu kulturnog nasleđa, nakon čega je započeta izgradnja monaškog konaka unutar zaštićenog perimetra.
Zakon kao alat pritiska, ne kao načelo
Koha posebno naglašava da je opština Gračanica izdala građevinsku dozvolu bez saglasnosti Kosovskog instituta za zaštitu spomenika i Arheološkog instituta Kosova, te da je odbila da tu dozvolu suspenduje dok projekat ne razmotri „jedina zakonom određena institucija nadležna za odobravanje intervencija na kulturnom nasleđu“.
U tekstu se citira i zakon, uz poruku da „svaka intervencija koja utiče na celovitost ili vrednosti kulturnog nasleđa zahteva saglasnost nadležne institucije, koja ima pravo veta i može naložiti hitnu obustavu neovlašćenih radova“.
Gračanica nije administrativni objekat, već zadužbina
Iza ovakvog narativa, međutim, stoji duboko licemerje. Manastir Gračanicu nije podigla bilo kakva institucija, već srpski kralj Stefan Uroš II Milutin, između 1315. i 1321, i posvetio ga Uspenju Presvete Bogorodice. To je bila poslednja od čak 42 njegove zadužbine, nastajale od Beograda, Soluna i Barija, do Jerusalima i Carigrada, tokom 42 godine vladavine.
U zidovima Gračanice, prvi put u starom srpskom slikarstvu, oslikana je genealoška loza dinastije Nemanjića – šesnaest portreta koji svedoče o državnosti i duhovnom kontinuitetu srpskog naroda. Na samom ulazu nalaze se portreti ktitora, kralja Milutina i kraljice Simonide, čije su oštećene oči na fresci nadahnule Milana Rakića da napiše jednu od najpotresnijih pesama srpske književnosti.
Od 2006. Gračanica se nalazi i na Uneskovoj listi svetske kulturne baštine. Upravo zato je krajnje cinično kada se iz Prištine danas govori o „zabrinutosti“ za njenu sudbinu.
Zaboravljena istorija nasilja nad svetinjama
Istorija poslednjih decenija svedoči o nečemu sasvim suprotnom. Pravoslavne svetinje na Kosovu i Metohiji bile su paljene, pljačkane, minirane, skrnavljene i sistematski devastirane. Proglašavane su čak i „albanskim kulturnim nasleđem“. Tokom Martovskog pogroma 17. i 18. marta 2004. oskrnavljeno je i uništeno oko 40 crkava i manastira SPC, dok su međunarodne institucije nemo posmatrale nasilje.
Ni Gračanica nije ostala pošteđena. Pre pet godina sa glavne manastirske porte skinuta je zastava SPC i polomljen jarbol. Dve godine kasnije, nedaleko od manastira, tokom takozvanog „Ulpiana festivala“, izveden je paganski performans uz paljenje tri velika krsta, zbog čega je reagovala Eparhija raško-prizrenska, ocenivši taj čin kao prizor koji podseća na progone prvih hrišćana i savremeno ponižavanje srpskih svetinja.
U tom kontekstu, priča o tome da Priština „brani“ Gračanicu od Srpske pravoslavne crkve zvuči kao loše režirana farsa. Ona ne govori o zaštiti kulturnog nasleđa, već o nastavku višedecenijskog nastojanja da se ospori prisustvo SPC i srpskog naroda na Kosovu i Metohiji – čak i onda kada je reč o manastiru koji je vekovima preživeo carevine, ratove i pogrome, ali se danas, paradoksalno, proglašava ugroženim upravo od onih koji su ga podigli i sačuvali.
Kosovsko-albanski advokat Toma Gaši tražio uklanjanje srpskog hrama, dok Crkva upozorava na direktan govor mržnje, istorijsku netrpeljivost i ugrožavanje svetinja u postkonfliktnom okruženju.
Posle još jednog nasrtaja na hram u sredini gde Srba jedva da je ostalo, iz Eparhije raško-prizrenske stiže oštro upozorenje o kontinuiranom zastrašivanju.
U povratničkom selu kod Istoka, pod svetlom agregata i pred obnovljenim oltarom, više od sto vernika okupilo se na slavi crkve – među porušenim kućama, sećanjima na progon i nadom da će se život ipak vratiti.
Fotografije koje se dele na društvenim mrežama prikazuju dva krsta na nebu iznad manastira kod Leposavića.
POGLEDAJTE JOŠ:
OBJAVLJENA IMENA UČESNIKA KONCERTA POSVEĆENOG TOMI ZDRAVKOVIĆU „ZVEZDE MEĐU ZVEZDAMA“
KAD ISTINA POSTAJE DEMONSKO ORUŽJE: Otac Andrej o stvarima o kojima se uvek mora ćutati
EMA (4) PREMINULA NAKON RUTINSKOG ZAHVATA! Kako je moguće da dete umre nakon operacije krajnika? EVO ŠTA RODITELJI NE ZNAJU!